Sözlük

عُرُوج : Yukarıya doğru yükselmektir: تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ : Melekler ve Ruh miktarı ellibin yıl süren bir gün içinde ona çıkar (70/Meâric 4); وَلَوْ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَابًا مِنَ السَّمَاءِ فَظَلُّوا فِيهِ يَعْرُجُونَ : Onlara gökten bir kapı açsak da oradan yukarı çıksalar (15/Hicr 14); مَعَارِج: مَصَاعِد /merdivenler, dereceler anlamındadır: مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ : Yükselme derecelerinin sahibi Allah’tan (70/Meâric 3). Mirac gecesine bu ismin verilmesi, o gecede duaların yukarıya doğru yükselmesinden dolayıdır. Ayrıca bu isim şu âyete işaret etmektedir: إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ : Güzel söz O’na yükselir (35/Fâtır 10).

عَرَجَ عُرُوجًا وَعَرَجَانًا : Âric’in; yani yukarıya doğru yükselenin yürüdüğü gibi yürüdü; tıpkı kişi, kendi yolunda yükselenin yürüdüğü gibi yürüdüğünde دَرَجَ denildiği gibi. عَرِجَ /Topalladı: Bu ona bir mizaç oldu. Yaratılıştan kendisinde aksaklık olduğundan dolayı sırtlana عَرْجَاء denir. تَعَارَجَ (Aksıyormuş gibi yürüdü), tıpkı تَضَالَعَ ve تَظَالَعَ gibidir. Bu anlamdan istiâre yoluyla şöyle denmiştir:

عَرِّجْ قَلِيلاً عَنْ مَدَى غَلْوَائِكَا -315

315- Hız sınırını azalt biraz.

Yani onu yükselmekten alıkoy. عَرْج : Büyük deve sürüsü; çokluğundan dolayı sanki yukarıya tırmanmaktadır.