Sözlük

بَقَر kelimesinin tekili بَقَرَة şeklindedir. Allah buyurur ki: إِنَّ اْلبَقَرَ تَشَابَهَ عَلَيْنَا Bu sığır meselesi bize karışık geldi (2/Bakara 70); بَقَرَةٌ لاَ فَارِضٌ وَلاَ بِكْرٌ Ne yaşlı ne körpe ikisi arasında bir inektir (2/Bakara 68); بَقَرَةٌ صَفْرَاء فَاقِـعٌ لَوْنُهَا sarı renkli, parlak renkli bir inek (2/Bakara 69). Çoğulu için hâmil ve hakîm gibi, بَاقِر ve بَقِير denir; ayrıca بَيْقُور da denmiştir. Erkeğine ise, ثَوْرٌ öküz denir. Bu da جَمَلٌ erkek deve ile نَاَقََةٌ dişi deve ve رَجُلٌ erkek ile اِمْرَأَةٌ kadın kelimeleri gibidir.

Kelimenin kendi anlamından bir fiil türetilmiş ve بَقَرَ اْلأَرْض denmiştir ki, yeri yarmak anlamına gelir. Yerde açtığı bu yarık geniş olduğundan, her geniş yarık için de kullanılmıştır. بَرْتُ بَطْنَه deyimi, kişinin karnını geniş biçimde yarmayı ifâde eder. Muhammed b. Ali (ra), ilimlerin inceliklerinde geniş bilgi sahibi olduğundan ve onların içlerini yardığından بَاقِر adını almıştır.

بَيْقَرَ الرَّجُلُ فِي الْماَلِ وفِي غَيْرِهِ kişinin malı vb şeylerinin çoğalması anlamına gelir. بَيْقَرَ فِي سَفَرِهِ bir yeri yarıp diğerine geçmek, yürüyüşünde geniş adım atmak demektir.

Şair şöyle der:

63- ألاَ هَلْ أتَاهَا وَاْلحَوَادِثُ جَمَّةٌ

بِأَنَّ امْرُئَ اْلقَيْسِ بْنِ تَمْلِكَ بَيْقَرَا

63- Dikkat edin muhakkak ona geldi mi, nitekim hadiseler çoktur,

İmru’u’l-Kaysu’bnu Temlik’in geniş adımlarla geldiği gibi gelir.

بَقَّرَ الصِّبْيَانُ sözü, çocukların bukkayra oynamalarıdır. Bu da onların etraflarına çukurlar kazmaları şeklinde oynamaları demektir. بَيْقَرَان ise, bir bitki türüdür. Deniyor ki: Çıkarken yeri yardığından ve kökleri onu yarıp geçtiğinden bu adı almıştır.