Sözlük

بَرَاح kelimesi, içinde herhangi bir bina ve ağaç bulunmayan geniş ve görünür yer demektir. Bu kelime bazen açıklık, ortada olma manası ölçü alınarak kullanılır. Bu manada فَعَلَ كَذَا بَرَاحًا bir şeyi açıkça, hiçbir şeyini gizlemeden yapmaktır. بَرِحَ الْخَفَاء ise, gizlilik açığa çıktı demektir. Sanki görülen bir yere geldi anlamına gelir. بَرَاحُ الدَّارِ de evin apaçık görünecek yerde olmasını anlatır.

بَرِحَ fiili, düz yerde yürümek, gitmek anlamına gelir. Şiddetli rüzgâra bu açıdan بَارِح denmiştir. Aynı şekilde geyiklerin ve kuşların hızlısına da بَارِح adı verilir. Fakat بَارِح özellikle okçunun ok atamayacağı bir yöne sapan ve onun için kişinin uğursuz saydığı av anlamına gelir. Çoğulu بَوَارِحٌ şeklindeir.

سَانِح ise, ok atılabilecek ve uğurlu sayılabilecek avlar için kullanılır. بَارِحَة geçen gecedir. مَا بَرِحَ düz yerde sabit kalmaktır. Şu âyette bu anlam kastedilmiştir: لاَ أَبْرَحُ buradan asla ayrılmayacağım (18/Kehf 60).

Bu fiil sadece olumlu olarak kullanılır. لاَ أَزَالُ Vazgeçmeyeceğim (devam edeceğim) sözü gibi; çünkü: بَرِحَ ile زَالَ fiilleri zaten olumsuzluk anlamı taşırlar, لاَ da olumsuzluk bildirir; böylece iki olumsuzluktan bir olumlu hüküm çıkar. Yüce Allah’ın şu sözleri buna örnektir: لَن نَبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ Biz tapmayı sürdüreceğiz (20/Tâhâ 91); لِفَتَاهُ لاَ أَبْرَحُ Hiçbir güç beni durduramaz, (18/Kehf 60).

بَارِح kelimesinde uğursuzluk düşünüldüğü için تَبْرِيحُ ve تَبَارِيحُ kelimeleri bundan türetilmiştir. بَرَحَ بِيَ اْلأَمْرُ iş bana uğursuz geldi ve وبَرَحَ بِي فُلاَنٌ فِي التََّقَاضِي falan adam yargıda bana kötü davrandı ve ضَرَبَهُ ضَرْبًا مُبَرَّحًا çok acı verecek bir şekilde vurdu ve جَاءَ فُلاَنٌ بِالْبَرَحِ falan adam uğuruzluk getirdi deyimleri, hep uğursuzluk, kötülük ve acıyı ifâde ederler.

47- أَبْرَحْتَ رَبًّا وَأَبْرَحْتَ جَارًا

47- Efendiye de ikram ettin, komşuya da ikram ettin;

ifâdesi ise, ikram/hürmet etmeyi ifâde eder. Ok atan hedefi şaşırınca بَرْحَى Berhâ! Yazıklar olsun sana denir ki, bu ona beddua etmek demektir; isabet ettiğinde ise, مَرْحَى Merhâ denir ki: Bu ona dua etmek manasını taşır. لَقِيتُ مِنْهُ الْبَرَحِينَ وَاْلبُرَحَاءِ deyimi, bir kişiden çok eziyet ve şiddet görmeyi anlatır. بُرَحَاءُ الْحُمَّى deyimi ise, sıtmanın şiddetli ateşini ifâde eder.