ب ع ل (BAL)
B-a-l
Erkeğin kadına karşı üstünlüğü düşünüldüğünden, kadının yöneticisi ve başında görevli kılınmıştır. Allah buyurur ki:اَلرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاء Erkekler, kadınların üzerinde yetkilidirler (4/Nisâ 34). Bu açıdan, başkasına herhangi bir açıdan üstün olan her şeye de bu isim verilmiştir. Bu nedenle Araplar, Allah’a yaklaştırsınlar diye ibâdet ettikleri mabutlarının böyle bir üstünlüğe sahip olduklarına inandıkları için, onları, بَعْلٌ diye adlandırmışlardır.
Allah buyurur ki: أَ تَدْعُونَ بَعْلاً وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ Siz Ba’l’ı çağırıp yaratıcıların en güzelini terk mi ediyorsunuz? (37/Sâffât 125) âyetindeki gibi. Onun için أَتاَناَ بَعْلُ هَذِهِ الدَّابَّة : Bu bineğin ba’l’ı bize geldi, denir ki, bu, onun üstündeki kişi demektir. Etrafındakilere göre daha yüksek olan yere de ba’l adı verilir. Hurmanın damızlık olanına, erkeklerin ba’l’ına benzetme yoluyla ba’l denmektedir. Büyüyüp, kendi kökleriyle suyunu alabilen ağaca da yüksekliğinden ba’l adı verilmiştir.
Resûlullah (sas): فِيمَا سُقِيَ بَعْلاً العُشْرُ Kendi kendinin suyunu alabilende öşür vardır, buyurmuştur.
Üstün olanın, hükmü altına aldığı kişilere baskısı, onlara ağır geldiğinden أَصْبَحَ فُلاَنٌ عَلَى أَهْلِهِ denir ki, onlara üstünlük sağladığından ağırlığını hissettirdi demektir.
بَعْل sözcüğünden مُباَعَلَة kelimesi türetilmiştir. بِِعَاَل ise, cimâ’dan kinâyedir. Bu anlamda بَعَلَ الرَّجُلُ, يَبْعَلُ بُعوُلَةً ، اِسْتَبْعَلَ فَهُوَ بَعْلٌ مُسْتَبْعِلٌ denmesi kişinin koca olduğunu anlatır.
اِسْتَبْعَلَ النَّخْلُ hurma ağacı büyüdü demektir. Hurma ağacı demek olan ba’l’ın yerinde sabit durması düşünülerek, بَعِلَ فُلاَنٌ بِأَمْرِهِ denmiştir ki, korku/sevgi vb gibi sebeplerden şaşkına dönüp hurma ağacının yerinde durduğu gibi bir yerde donup kalmayı ifâde eder. Bu da, hiç kıpırdamayan kişi için ماَ هُوَ إِلاَّ شَجَرٌ O, bir ağaçtan başkası değildir denmesi gibidir.