Sözlük

إبِِْدَاع kelimesi, bir işi herhangi bir model kullanmadan, bilinen bir yolu izlemeden yapmaktır. Buradan رُكِيَّةٌ بَدِيعٌ denmiştir ki, bu da, eşsiz kuyu, demektir. Bu kelime Yüce Allah için kullanıldığında ise, bir şeyin herhangi bir alet, madde, zaman, mekân kullanmadan إِيجَادٌ var etmeyi ifâde eder. Bu kavramı aynı anlamda ancak Allah için kullanmak doğrudur.

بَدِيع ise, bir işi eşsiz yapan demektir. Yüce Allah’ın: بَدِيعُ السَّمَاوَاتِ وَاْلأَرْضِ Göklerin ve yerin yoktan yaratıcısıdır (2/Bakara 117) sözü gibi. Eşsiz yaratılan şeye da bu isim verilebilmektedir; رُكِيَّةٌ بَدِيعٌ eşsiz bir kuyu sözü gibi. Aynı şekilde بِدْع kelimesi de her ikisi için fâil ve mef’ûl anlamında kullanılabilmektedir.

Yüce Allah’ın: قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعاً مِنَ الرُّسُلِ De ki: Ben Peygamberlerin ilki değilim (46/Ahkâf 9) sözü ise, deniyor ki, manası, bu işin ilki olup benden önce hiçbir Resûl gelmemiş değildir, demektir. Kimileri ise, bunu söylediğimde, kimsenin söylemediği yeni bir şey söylemiş değilim, yorumunda bulunmuştur.

اَلْبِدْعَةُ فِي الْمذْهَب Mezhepte bid’at ise, kişinin, şeriatın sahibi, öncü modelleri ve sağlam usulünü gözetmeden herhangi bir söz veya iş yapmasıdır. Rivâyet edilir ki [Peygamber]: كُلُّ مُحْدَثَةٍ بِدْعَةٌ، وَكُلُّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ، وَكُلُّ ضَلاَلَةٍ فِي النَّارِ Her sonradan çıkan bid’attır; her bid’at ise, dalalettir; her dalalet ise ateştedir, buyurmuştur.

اَلإِبْدَاعُ بِالرَّجُل ifâdesi ise, bir adamla binek hayvanının yorulması ve zayıf düşmesi nedeniyle bağını koparmak, ondan kopmaktır.