Sözlük

بَسْل kelimesi, bir şeyi kendine katmak ve onu korumaktır. Kendine katmak anlamından dolayı yüzün ekşitilmesinde istiâre yolu ile kullanılmış ve هُوَ باَسِلٌ وَمُبْتَسِلُ الْوَجْهِ Onun yüzü asıktır, surat astı denmiştir. Korumak anlamını taşıdığından da haram kılınan şeye, rehin bırakılan şeye de بَسْلٌ adı verilmiştir. وَذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِمَا كَسَبَتْ Kur’ân aracılığı ile hatırlat ki, [gün gelir] herkes işlediklerinin tutsağı olup felakete sürüklenmesin (6/En’âm 70) âyetinde geçen تُبْسَلَ fiili, sevaptan mahrum olmak demektir. حَرَام ile بَسْل arasındaki fark, haramın yönetim ve baskı ile yasak kılınan her şey için kullanılması, بَسْل in ise, sadece baskı ile yasaklanan şeyleri dile getirmesidir. Allah buyurur ki: أُولَـئِكَ الَّذِينَ أُبْسِلُوا بِمَا كَسَبُوا İşte bunlar, işlediklerim bırakılmış kimselerdir (6/En’âm 70) yani, bunlar sevaptan mahrum kalmışlardır. Bu âyetteki بَسْل kelimesi, كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ herkes tutumunun ve davranışlarının tutsağıdır (74/Müddessir 38) âyetinin açıklamasından yola çıkılarak, kişinin kendine emanet edilmesi (kendinden sorumlu tutulması) diye açıklanmıştır. Şair şöyle der:

52- وَإِبْسَالِي بَنيَِّ بِغَيْرِ جُرْمِ *** بِعَوْناهُ وَلاَ بِدَمٍ قَرَاضٍ

52 - Suç işlemeden iki oğlumu zorla alıkoymam;

[İkisinin yardımıyla olmuştur; akıtılan bir kanla değil.]

Başka bir şair ise şöyle der:

53- بِلاَدٌ بِهَا نَادِمْتُهُمْ وَألِفْتُهُمْ *** فَإِنْ تُقْوِيَا مِنْهُمْ فَإِنَّهُمْ بَسْلُ

53 - [Ülkeler ki, onlara alıştım ve onlarla güzel anlar geçirdim]

Eğer onlardan bir kısmıyla başbaşa kalırsan, onlar korunmuştur.

أَقْوَى الْمكَان deyimi, yerin boşaldığı anı anlatır.

شجَاعَة cesaret için بَسَالَة adı da kullanılmıştır. Bu cesur insanı yüzünde gözüken asık suratlılıktan ya da şeceatinden dolayı kendisini akranı üzerinde dokunulmaz sayılmasından ya da elinin altındakini korumasından dolayıdır. أَبْسَلْتُ الْمَكَانَ deyimi, bir yeri korumak ve oraya girmek isteyenlere karşı korumaktır.

بَسْلََةُ : Sözcüğü, üfürükçünün ücretidir. Bu söz de أَبْسَلْتُ فُلاَناً sözünden türetilmiş bir kelimedir ve onu بَسَلٌ yaptım. Bu da kişiyi şeytan veya yılan ve çiyanlara karşı kendini koruyabilecek cesur, güçlü biri yaptım, demektir; yahut da onu مُبْسَلٌ yani, başkasına haram yaptım, demektir (Üfürükçüye verilen şeye de بُسْلَة adı verilmiştir)

بَسَلْتُ الْحَنْظَل deyimi, ebucehil karpuzunu tatlılaştırdım, demektir. Eğer bu doğru ise, manası: Onun بَسَالَة ni yani keskin acısını ya da بَسْلَة sini, yani haramlığını izale ettim anlamına gelir ki, bu haramlık da içinde bulunduğu şeyi haram şeyler gibi yapan acılık manasındadır. بَسَل ise, أجَل : Evet ve بَسْ : Yeter anlamındadır.