Sözlük

بَتْك kelimesi بَتّ kelimesine yakındır. Fakat بَتْك organların ve şiirlerin parçaları için kullanılır. بَتَكَ شِعْرَهُ وَأُذُنَهُ Şiirini parçalara ayırdı da, kulağını doğradı da denir.

Allah buyurur ki: فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ اْلأَنْعَامِ Davarların kulaklarını yaracaklar (4/Nisâ 119). Buna bağlı olarak سَيْفٌ بَاتِكٌ denir ki, organları kesen kılıç demektir.

بََتّكْتُ الشِّعْرَ demek, şiirinin bir parçasını aldım manasına gelir.

بَتْكَة Bu anlamda şiirin içinden çekilen parça demektir. Çoğulu بِتَك şeklinde gelir. Şair şöyle der:

37- طَارَتْ وَفِي كَفِّهِ مِنْ رِيشِهَا بِتَكُ

37- Uçtu, avucunda, tüylerinden parçalar olduğu hâlde.

اَلْبَتُّ : Sözcüğü ise, herhangi bir ipi ve bağı koparmada kullanılır. طُلِّقَتِ الْمرَأةُ بَتَّةً وَبَتْلَةً kadın nihai biçimde boşandı sözü de bundandır. بَتَتُّ اْلحُكْمَ بَيْنَهُمَا ikisinin arasında kesin hüküm verdim sözü de bu köktendir. لاَ صِيَامَ لِمَنْ لمَ ْيُبَتِّتِ الصَّوْمَ مِنَ الَّليْلِ Orucu geceden başlatmayana herhangi bir oruç yoktur, diye bir rivâyet de vardır.

بَشَك : Sözcüğü de bunun gibidir. Elbisenin kesilmesini ifâdede ve hızlı olan dişi deve için de kullanılır. Bu manada نَاقَةٌ بُشْكَى denir. Bu, onun elinin, hızlılıkta dokumacıların eline benzetilmesinden kaynaklanır. Aynı anlamda şair şöyle der:

38- فَعَلَ السَّرِيعَةَ بَادَرَتْ جُدَّادَهَا

قَبْلَ الْمسَاءِ تَهُمُّ بِاْلإِسْرَاعِ

38- Hızlı işledi, dere tepe düz geçti,

Akşamdan önce hızına erişmek istemektedir.