Sözlük

بُرُوج saraylar demek olup tekili بُرْجٌ şeklindedir. Bu isim gökteki burçlar için de kullanılır. Çünkü, bunların gökte her birinin kendine has bir yeri vardır. Yüce Allah buyuru: وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ Burçları olan göğe andolsun ki (Buruc 1); تَبَارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّمَاء بُرُوجاً Gökteki gezegenlere yörüngeler belirleyen Allah’ın şanı yücedir (25/Furkân 61); وَلَوْ كُنتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ Surlarla tahkim edilmiş kalelerin içinde bile olsanız, (4/Nisâ 78). Bu âyette geçen بُرُوجْ kelimesi, yer yüzündeki burclar için kullanılmış olabiliceği gibi, gökyüzündeki yıldızların burçları için de kullanılmış olabilir. O zaman bu kelimenin المُشَيَّدَة kelimesi ile birlikte verilmesi istiâre yoluyla kullanılması demek olacak ve mana yönünden Züheyr’in şu sözüne benzemiş olacaktır:

44- وَمَنْ هَابَ أَسْبَابَ الْمنَايَا يَنَلْنَهُ

وَلَوْ نَالَ أَسْبَابَ السَّمَاءِ بِسُلَّمِ

44- Kim ölümün sebeplerinden korkarsa o sebepler kendisini yakalar.

İsterse merdivenle göklerin sebeplerine sarılmış olsun.

Yer yüzündeki burçların kast edilmiş olması durumunda ise, şairin şu sözünde işaret edilen manası kast edilmiş olunur.

45- وَلَوْ كُنْتُ فِي غَمْدَانَ يَحْرُسُ بَابَهُ

أَرَاجِيلُ أُحْبُوشٍ وَأَسْوَدُ آلِفُ

45- Kapısını Ahâbîş’in yiğitleri ve sevimli siyahların

Beklediği Gamrân’da olsaydım bile,

46- إِذًًا لأَتَتْنِي حَيْثُ كُنْتُ مَنِيَّتِي

يَخِبُّ بِهَا هَادٍ لإِثْرِيَ قَائِفُ

46- Ecelim nerede olursam bulunduğum yere gelirdi,

İzimi süren bir kâif/izci nerede olduğumu ona gösterirdi.

ثَوْبٌ مُبَرَّجٌ üzerine saray burçlarının resimleri yapılmış elbise demektir ve güzelliği baz alınarak تَبَرَّجَتِ اَلمَرْأَةُ denmiştir. Böylece kendi güzelliklerini göstermesi açısında kadının saraya benzediğini ifâde eder. Aynı şekilde ظَهَرَتْ مِنْ بُرْجِهَا deyimi, kişinin sarayından görünmesini ifâde eder. Yüce Allah’ın şu sözü bu manayı göstermektedir. وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ اْلاُولَى Evlerinizde oturun, ilk cahiliye dönemi kadınlarının açılıp-saçılması gibi açılıp-saçılmayın (33/Ahzâb 33); غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ kendi zinetlerini sergilemeksizin (24/Nûr 60).

بَرَج de kişinin gözlerinin genişliği ve güzelliğini anlatır. Bu ifâde, gözlerin bu her iki açıdan burcun güzelliğine benzeyişini ifâde eder.