Sözlük

سَعْي : Hızlı yürümektir; koşmanın bir alt derecesidir. Bu kelime ister hayır, ister şer olsun bir konuda gayret sarfetmek için de kullanılır. Allah buyurur ki: وَسَعَى فِي خَرَابِهَا : Onların harâb olmasına çalışan (2/Bakara 114); نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ : Onların nuru, önlerinden koşar (66/Tahrim 8); وَيَسْعَوْنَ فِي اْلأَرْضِ فَسَادًا : Yeryüzünde bozgunculuk yapmaya çalışırlar (5Mâide 64); وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي اْلأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيِهَا : Dönüp gitti mi/İş başına geçti mi yeryüzünde bozgunculuk yapmaya çalışır (2/Bakara 205); وَأَنْ لَيْسَ لِلاَنسَانِ إِلاَّ مَا سَعَى * وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَى : İnsana çalışmasından başka bir şey yoktur * Ve çalışması da yakında görülecektir (53/Necm 39-40).

إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى : Sizin çabalarınız çeşit çeşittir (92/Leyl 4); وَمَنْ أَرَادَ اْلآخِرَةَ وَسَعَى لَهَا سَعْيَهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ كَانَ سَعْيُهُمْ مَشْكُورًا : Kim âhireti ister ve inanarak ona yaraşır biçimde çalışırsa, öylelerinin çalışmalarının karşılığı verilir (17/İsra 19); فَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلاَ كُفْرَانَ لِسَعْيِهِ : İnanarak iyi işlerde bulunanların çalışmaları, inkâr edilmez/boşa gitmeyecektir (21/Enbiyâ 94). سَعْي , daha çok övülmeye değer fiillerde kullanılır. Şair şöyle der:

إِنْ أَجْزِ عَلْقَمَةَ بْنَ سَعْدٍ سَعْيَهُ *** لاَ أَجْزِهِ بِبَلاَءِ يَوْمٍ وَاحِدٍ -234

234- Eğer Alkame b. Sa’d’in çabasına karşılık verirsem;

Sadece tek bir günün sınamasıyla karşılık vermem.

فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ : Onunla birlikte çaba gösterme çağına erişince (37/Sâffât 102); yani elde etmeye çalıştığı şeye kavuştuğunda. سَعْي , özellikle Safa ve Merve arasındaki yürüme anlamında; سِعَايَة , ise dedikodu, sadaka/zekât alma ve kölenin özgürlüğe kavuşması için elde ettiği kazanç anlamında kullanılır.

مُسَاعَاة , kötü işler işleme, مَسْعَاة ise iyi işleri elde etme anlamına tahsis edilmiştir. وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ : Âyetlerimiz hakkında bizi âciz bırakmaya çalışanlar (34/Sebe’ 5) yani indirdiğimiz âyetler konusunda acizliğimizi ortaya koymaya çalışanlar.