Sözlük

حِلْم : Nefsi ve tabiatı, öfkenin heyecanına karşı kontrol etmektir. çoğulu, أحْلاَم ‘dır. Allah buyurur ki: أمْ تَأْمُرُهُمْ أحْلاَمُهُمْ بِهَذَا Onların akılları mı bunu emreder (52/Tûr 32); deniyor ki: Bunun manası: akıllarıdır. حِلْمُ hakikatte akıl demek değildir. Aklın sebeplerinden biri olduğundan böyle yorumlanır. Fiil olarak قَدْ حَلُمَ ve حَلَّمَهُ الْعَقْلُ ve تَحَلَّمَ gibi formları vardır.

أحْلَمَتِ المَرْأةُ : Kadının yumuşak huylu birkaç çocuk doğurmasıdır. Allah buyurur ki: إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَحَلِيمٌ أوَّاهٌ مُنِيبٌ İbrahim, gerçekten hoşgörülü, yumuşak kalpli ve kendini Allah’a adamış bir kimse idi (11/Hûd 75); فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلامٍ حَلِيمٍ Biz ona yumuşak huylu bir erkek çocuk müjdeledik (37/Sâffât 101); yani: Onda yumuşaklık, bir güç derecesine erişmiştir.

Yüce Allah’ın: وَإِذَا بَلَغَ اْلأطْفَالُ مِنْكُمُ الْحُلُمَ Çocuklarınız ergenlik çağına girince (24/Nûr 59) âyetinde geçen hulum ise, ergenlik çağı demektir. حُلْم kelimesinin bu isimle anılmasının nedeni, onun sahibinin hilimle muameleye daha layık olmasıdır. حَلَمَ فِي نَوْمِهِ يَحْلُمُ حُلْمًا وَحُلَمًا uykuda görülen şeyler için kullanılır.

حُلُمًا de رُبُع gibidir de denmiştir. تَحَلَّم ve اِحْتَلَم ve حَلَمْتُ بِهِِ فِي نَوْمِي : Rüyamda gördüm, demektir. Allah buyurur ki: قَالُوا أضْغَاثُ أحْلاَمٍ Dediler ki; Bu gördükleriniz birtakım karmaşık, birbirinden kopuk hayallerdir (12/Yûsuf 44).

حَلَمَة ise, büyük kenedir. Bu ismi almasının nedeni olarak, çok sakin olduğundan yumuşak huylu kişinin hareket tarzına benzemesi gösterilmiştir. Memenin halemesi ise, şekil olarak bu başlığın keneye benzetilmesindendir. Şair de memenin ucunu keneye benzetmiştir:

125- كَأنَّ قُرَادَيْ زُورِهِ طَبَعْتُهُمَا

بِطِينٍ مِنَ اْلجَوْلاَنِ كُتَّابٌ أعْجَمِيٌّ

125- Göğsünün iki kenesini sanki kirletmişim

Tozdan bir çamurla yabancı bir yazıcı gibi.

حَلِمَ الْجِلْدُ : Deriye kurt düştü. حَلَّمْتُ الْبَعِيرَ : Devenin kenesini çıkardım. حَلَّمْتُ فُلاَناً Sakinleşmesi ve kontrol edilebilmesi için birini idare etmektir. Tıpkı, kenelerini çıkarmakla deveyi sakinleştirmek gibi.