Sözlük

نَاس : Kelimesinin aslı أُنَاس şeklindedir, ilk harfı hazfedilmiş, yerine lam-elif getirilmiştir, diyenler vardır. Aslı إِفْعِلاَن kalıbında olan إِنْسِيَان olup unutmak anlamına gelen نَسِيَ fiilinden alınmıştır, diğerleri de; aslı sıkıntıya düşmek, acı çekmek manasında olan نَاسَ يَنُوس fiilinden gelmedir, diye söyleyenler de vardır. Bu anlama yakın olan نِسْتُ اْلإِبِلَ deyimi, develeri güttüm, yürüttüm, sevk ettim, demektir.

Deniyhor ki: ذُو نُوَاس Sırtında sallanan küçük bir kuyruk bulunduğundan bu ismi almış bir kraldır. Buna göre küçültme sıfatı نُوَيْس şeklinde gelir. Allah buyurur ki: قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ De ki: Sığınırım ben insanların Rabbine (114/Nâs 1).

نَاس sözcüğü bazen söylenirken erdemli insanlar kastedilir, bu kelimenin genel olarak kapsadığı tüm insanlar kastedilmez. Bu da insanlık manası esas alındığında böyledir. Sözgelimi, akıl, hafıza, ibret alma, diğer güzel ahlaki davranışlar ve kendine mahsus özellikler gibi bir nosyona işaret eder. Çünkü, her ne olursa olsun, kendine mahsus özelliğini kaybettiğinde hemen hemen o adı alması doğru olmaz. “El” gibi. Eğer el, kendine mahsus işi yapamaz duruma düşmüşse, yine de ona el demek, bu, el ismini sedirin eli ve ayağı için söylemek gibi bir şey olur. Buna göre Yüce Allah: وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آَمِنُوا كَمَا آَمَنَ النَّاسُ Onlara: İnsanların (müslümanların) inandığı gibi inanın, denilince, (2/Bakara 13), yani: İnsanlık özellikleri bulunan insanların yaptığı gibi yapın. Burada herhangi bir insan değil, mana kastedilmiştir.

Şu âyet de böyledir: أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آَتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ Yoksa onlar, Allah’ın lütuf ve kereminden insanlara verdiği nimetleri kıskanıyorlar mı? (4/Nisâ 54). Yani: İnsanlık özelliklerini taşıyan herhangi bir insan. Bazen bu tür ifâdelerle insanlık türü de kastedilir. Buna göre âyette geçen insanlar kelimesiyle Peygamber de, Araplar da kastedilmiş olabilir.