Sözlük

Silmek, bozmak, iptal etmek, değiştirmek, kopyasını çıkarmak anlamlarına gelen نَسْخ kavramı, bir şeyi, kendisinden sonra gelen bir şeyle bertaraf etmektir. Güneşin gölgeyi, gölgenin güneşi, ihtiyarlığın gençliği nesih etmesi gibi. Buna göre nesih bazen yok etmek, bazen var etmek, bazen de her iki anlamına gelmektedir.

نَسْخُ اْلكِتَابِ Kitabın neshi, bir hükmü, kendisinden sonra gelen bir hükümle yürürlükten kaldırmak demektir. Allah buyurur ki: مَا نَنْسَخْ مِنْ آَيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا Biz bir âyetten her neyi nesih eder veya unutturursak, ondan daha hayırlısını yahut mislini getiririz (2/Bakara 106).

Deniyor ki: Bunun anlamı, kendisiyle amel edilmesini kaldırdığımız veya insanların kalplerinden/hafızalarından aldığımız, demektir. Kimisi de: Manası, yaratıp gönderdiklerimiz, şeklindedir, der. Bu, نَسَخْتُ اْلكِتَابَ Kitabı kopya ettim, sözünden alınmıştır.

مَا نَنْسَأُهُ fiili ise, erteleyip göndermediklerimiz, manasındadır. فَيَنْسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آَيَاتِهِ bunun üzerine Allah, şeytanın karıştırdığı şüpheyi bertaraf eder, sonra da âyetlerini yerleştirir (22/Hac 52).

نَسْخُ اْلكِتَابِ Kitabın neshi, bir kitabın olduğu gibi kopyasını çıkarmak, bir nüshasını daha yazmaktır. Bu durumda, birinci nüshayı bertaraf etmek gerekmez, aksine onun bir benzerini başka bir yerde var etmektir. Mührün yazısını birçok mühür mumuna çıkarmak gibi.

اِسْتِنْسَاخ ise, bir şeyi kopya etmek için öne çıkmak ve onu kopya etmek için aday olmaktır. Bazen bu اِسْتِنْسَاخ da نَسْخ diye ifâde edilir. Allah buyurur ki: إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ biz sizin yaptıklarınızı hep kaydediyorduk (45/Câsiye 29).

Mirasta مُنَاسَخَة , miras henüz bölüştürülmeden varislerin peş peşe ölmeleridir.

تَنَاسُخُ اْلأَزْمِنَةِ وَاْلقُرُونِ Zamanların ve asırların tenasuhu ise, bir kavimden sonra onların yerini alan başka kavimlerin geçip gitmeleridir.

تَنَاسُخ inancında olanlar, Şerîat tarafından belirlenmiş olan Diriliş inancını inkâr eden, bunun yerine ruhların sonsuza dek bir bedenden diğerine geçip gideceğini ileri süren bir topluluktur.