Sözlük

Sözlükte kesmek/koparmak anlamına gelen قَطْع kelimesi, cisimler gibi gözle görülen bir şeyi veya varlıkları sadece akılla bilinen şeyler gibi basiretle/sağgörüyle algılanan şeyleri birbirinden ayırmak demektir. İnsan bedenindeki organların kesilmesi bunun bir misalini oluşturmaktadır:  َلأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلاَفٍ : Ellerinizi ve ayaklarınızı çaprazlama kestireceğim (7/A’râf 124);وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا : Hırsızlık eden erkek ve kadının, yaptıklarına karşılık ellerini kesin (5/Mâide 38). Şu âyette geçen kesme de bu anlamdadır: كَمَنْ هُوَ خَالِدٌ فِي النَّارِ وَسُقُوا مَاءً حَمِيمًا فَقَطَّعَ أَمْعَاءَهُمْ Bunların durumu, ateşte ebedî olarak kalacak olan ve bağırsaklarını parçalayacak kaynar su içirilen kimsenin durumu gibi olur mu? (47/Muhammed 15).

Elbiseyi kesmek de bu mananın içinde yer alır. Bu da Yüce Allah’ın şu sözünde geçmektedir: فَالَّذِينَ كَفَرُوا قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِيَابٌ مِنْ نَارٍ O’nu inkâr edenler için ateşten elbiseleri biçilmiştir (22/Hac 19).

Yol kesmek ifâdesi ise, iki anlamda kullanılır: Birinde, yürümek, yol almak anlamındadır. İkincisinde ise, gelip geçenlerden ve yolda gidenlerden gasp etmek/onları soymak manası kastedilmiştir. Allah buyurur ki: أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ : Siz, erkeklere gidiyorsunuz, yol kesiyorsunuz (29/Ankebût 29). Bu âyet, Yüce Allah’ın: اَلَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ : Onlar, Allah’ın yolundan alıkoymak isterler (7/A’râf 45) sözü ile فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ : Böylece onları doğru yoldan alıkoymuştur (27/Neml 24) âyetine işaret etmektedir.

Bu âyetlerde sözü edilen sapıklığın قَطْعُ الطَّرِيقِ Yol kesmek diye adlandırılmasının nedeni ise, bu şekildeki tutum ve davranışlarının insanların yoldan kesilmelerine/alıkonmalarına neden olmasındandır. Onun için bu eylem de tıpkı Yol Kesmek gibi değerlendirilmiştir.

Deyim olarak قَطْعُ الْمَاءِ بِالسِّبَاحَة Yüzerek suyu kesmek de onu yüzerek geçmek anlamına gelir.

Vuslatın kesilmesi قَطْعُ الْوَصْلِ ifâdesi ise, ayrılıktır/terk etmedir.

Akraba ile yakınlık bağını kesmek de قَطْعُ الرَّحِمِ şekline söylenir ve bu onları terk etmek/kendi hâline bırakmak ve onlara iyilik yapmayı engellemek manasını taşır. Bu anlamda Yüce Allah şöyle nuyurmaktadır: وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ : Demek akrabalık bağlarınızı koparacaksınız? (47/Muhammed 22); وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ : Onlar ki, Allah’ın sürdürülmesini istediği şeyi (iman ve akrabalık bağlarını) keserler (2/Bakara 27); ثُمَّ لِيَقْطَعْ فَلْيَنْظُرْ : Sonra da onu kessin de baksın (22/Hac 15). Bu âyetin yorumunda denmiştir ki: Bu adam sonra ipini kessin de yere çakılsın. Kimileri ise, kendini boğarak intihar edip ecelini kessin, demişlerdir. Bu, İbn Abbâs’ın: Sonra kendini boğsun şeklindeki yorumunun manasını taşımaktadır.

قَطْعُ اْلأَمْرِ : Bir işi kesinleştirmek, onun hakkında son kararını vermek demektir. Allah buyurur ki: مَا كُنْتُ قَاطِعَةً أَمْرًا حَتَّى تَشْهَدُونِ (Melike) dedi ki: (Bilirsiniz) siz yanımda olmadan hiçbir işi kestirip atmam (27/Neml 32); لِيَقْطَعَ طَرَفًا Bir kısmını kessin (3/Âl-i İmrân 127). Yani, onlardan bir topluluğu yok etsin.

قَطْعُ دَابِرِ اْلإِنْسَانِ İnsanın arkasının kesilmesi, ifâdesi, onun türünün yok edilmesidir. Bu anlamda Allah buyurur ki: فَقُطِعَ دَابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا : Böylece zulmeden kavmin kökü kesildi (6/En’âm 45); وَقَضَيْنَا إِلَيْهِ ذَلِكَ اْلأَمْرَ أَنَّ دَابِرَ هَؤُلاءِ مَقْطُوعٌ مُصْبِحِينَ : Biz, Lût’a şu kesin emri vahyettik ki, bu kâfirler sabaha çıkarken muhakkak kökleri kesilmiş olacaktır (15/Hicr 66); إِلاَّ أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ : Kalpleri parça parça olmadıkça (9/Tevbe 110); yani, onlar sabaha varmadan mutlaka öleceklerdir. Bir görüşe göre ise, yaptıklarına pişmanlıklarından kalpleri param parça olacak biçimde tövbe etmedikçe, demektir.

قِطْعٌ مِنَ الَّليْلِ ifâdesi ise, gecenin bir bölümü demektir. Allah buyurur ki: فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ : Sen, gecenin bir kısmı olunca ailenle birlikte geceden yola çıkıp yürüyün (11/Hûd 81).

Koyun sürüsü de قَطِيعٌ diye adlandırılır ve çoğulu قُطْعَانٌ şeklinde gelir. Bu da, صِرْمَة ve فِرْقَة vb gibi قَطْعٌ (kesmek, koparmak) kökünden türetilmiş topluluk isimlerindendir.

قَطِيع ise, kırbaç demektir.

أَصَابَ بِئْرَهُمْ قُطْعٌ Kuyularına kesinti isabet etti, deyimi, kuyularının suyu kesildi, anlamına gelir.

مَقَاطِعُ اْلأَوْدِيَةِ Vâdilerin kesintileri, ifâdesi ise, vâdilerin son kısımlarıdır.