ا خ و (ÊḢW)
أخٌ kelimesinin aslı, أخَوٌ şeklindedir ve kardeş demektir. O da, aynı anne babadan doğan veya sadece annesi veya babası aynı olan ya da süt emmede başkasına ortak olan kişidir. İstiâre yoluyla başkasına kabile, din, sanat, uygulama, sevgi veya diğer ilişkilerde ortak olan tüm kişiler için kullanılır. Allah buyurur ki: لاَ تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا ِلإِخْوَانِهِمْ Kâfir olan ve kardeşlerine diyenler gibi olmayın (3/Âl-i İmrân 156); yani: Küfürde kendilerine ortak olanlara. إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ Sadece mü’minler kardeştir (49/Hucurât 10); أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً Biriniz ölü kardeşinin etini yemek ister mi? (49/Hucurât 12); فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ Eğer onun kardeşleri varsa (4/Nisâ 11); yani: Erkek ve kız kardeşleri varsa. إِخْوَاناً عَلَى سُرُرٍ متَقَابِلِينَ Onlar artık köşkler üzerinde karşı karşıya oturan kardeşler olacaklardır (15/Hicr 47); bu, onların arasında herhangi bir muhâlefetin kalmayacağına dikkat çekmektir.
أُخْتٌ ise, kız kardeştir. Sonuna gelen tâ harfi, düşen son harfinin yerine gelmiş gibidir. يَا أُخْتَ هَارُونَ Ey Hârûn’un kız kardeşi (19/Meryem 28) âyeti, iyilikte onun kardeşi demektir, soyda değil. Bu, ey Temîm’in kardeşi deyimi gibidir. أَخَا عَادٍ Âd’ın kardeşi (46/Ahkâf 21) âyetinde O’na kardeş demesi, Onun, kardeşin kardeşe şefkati gibi bir şefkat beslediğine dikkat çekmek içindir.
وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ Semûd’e de kardeşleri (7/A’râf 73); وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ Âd’a da kardeşleri (7/A’râf 65); وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ Medyene de kardeşleri (7/A’râf 85) ifâdeleri de bunun gibidir.وَمَا نُرِيهِم مِنْ آيَةٍ إِلاَّ هِيَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِهَا Onlara her gösterdiğimiz mucize, kardeşinden daha büyüktür (43/Zuhruf 48); yani: Kendisinden önceki âyetten. Ona, onun kardeşi demesinin nedeni, sağlık, açıklık ve doğrulukta ikisinin de ortak olmasındandır.
كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَّعَنَتْ أُخْتَهَا Her bir ümmet girdiğinde kardeşine lanet eder (7/A’râf 38) âyeti, أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوت Onların, velileri/dostları tagûttur (2/Bakara 257) âyeti gibi âyetlerde zikredilen velilerine işarettir.
تَأَخَّيْتُ deyimi, kardeşin kardeşi aradığı gibi aradım demektir. Kardeşlikten, beraberlik manası çıkarılmış ve أَخِيَّةُ الدَّابَّةِ denmiştir.