ا ج ر (ÊCR)
أجْر ve أجْرَة dünyevî veya uhrevî amelin karşılığının kişiye dönmesini anlatır. Allah buyurur ki: إِنْ أَجْرِي إِلاَّ عَلَى اللّهِ : Benim ecrimi verecek olan sadece Allah’tır (10/Yûnus 72); وَآتَيْنَاهُ أَجْرَهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي اْلآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ : Ona dünyada ecrini verdik ve şüphesiz o, âhirette salihlerdendir (29/Ankebût 27); وََلأجْرُ اْلآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا : İman edenler için âhiret ecri daha üstündür (12/Yûsuf 57).
أُجْرَة [Ücret], dünyevî karşılık demektir. Ecrin çoğulu, أُجُور şeklinde gelir. وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ : Onların ecirlerini veriniz (4/Nisâ 25) âyetindeki ise, mehirlerden kinâyedir. Ecr ve ucret sadece anlaşma veya anlaşma benzeri durumlar için kullanılır; ayrıca yalnız faydalı şeylerde kullanılır; zararlı olanlarında kullanılmaz; şu âyetler gibi: لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ : Onlara Rabblerinin katında ecirleri vardır (3/Âl-i İmrân 199); فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ : Onun ecri Allah’a aittir (42/Şûrâ 40).
جَزآء [Cezâ] kelimesi ise, hem anlaşmalı hem de anlaşmasız işlerin karşılığında kullanılır; yanı sıra, hem faydalı hem de zararlı şeyler için söylenebilir; şöyle ki: وَجَزَاهُم بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيراً : Sabrettiklerinden dolayı onları cennet ve ipekle ödüllendirmiştir (76/İnsân 12); فَجَزَآؤُهُ جَهَنَّمُ : Onun cezası cehennemdir. 4/Nisâ 93)
أَجَرَ زَيْدٌ عَمْرًا يَأْجَرُهُ أَجْرًا : Zeyd, Amr’a bir şeyi ücret ile verdi, demektir. آجَرَ عَمْرٌو زَيْدًا : Amr, Zeyd’e ücret verdi, manasına gelir. Bu manada bir âyet: عَلَى أَن تَأْجُرَنِي ثَمَانِيَ حِجَجٍ : Buna karşılık bana sekiz hac boyunca ücretle çalışacaksın (28/Kasas 27). آجَرَ de bunun gibidir. Aralarındaki fark, أَجَرْتُ bir kişinin fiili göz önüne alındığında, آجَرْتُ ise, iki kişinin fiili nazar-ı itibara alındığında söylenir, ama her ikisi de bir manaya işaret eder. Onun için آجَرَهُ اللهُ da أَجَرَهُ اللهُ da denebilir [ki, ikisi de Allah ecrini versin, demektir].
أجِير Ücretle çalışan kişi, fâ’il veya munfâ’il manasında olup, fe’îl kalıbında gelmiştir. اِسْتِئْجَار bir şeyi ücret karşılığında istemek demektir. Ayrıca, bir şeyi ücretle yapmaya da denir. اِسْتِيجَاب istiâresinde إِيجَاب tır, sözü gibi. Yüce Allah’ın şu sözü de bu manadadır: اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ اْلأَمِينُ : Onu ücretle tut; çünkü, ücretle tuttuklarının en hayırlısı güçlü ve emin olandır (28/Kasas 26).