Sözlük

خُبْث ve خَبِيث kelimeleri, kötülük ve alçaklık yönünden kerih görülen somut veya soyut şeyleri tanımlar. Aslı içteki gizli hainlik ve kötülüktür. Bu, demirin kiri/pası gibi bir şeydir. Şair şöyle der:

سَبَكْنَاهُ وَنَحْسِبُهُ لَجِينًا*** فَأبْدَى اْلكِيرُ عَنْ خُبْثِ الْحَدِيدِ 133 - Biz onu eritip kalıba döktük gümüş zannederek

Körük demirin pasını ortaya çıkardı.

Bu kavram, inançtaki asılsız şeyi, sözdeki yalanın ve fiillerdeki kötülük ve çirkinliğin hepsini kapsar. Yüce Allah: وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَآئِثَ O onlara, pis şeyleri haram kılar (7/A’râf 157); yani: İnsanın nefsine uygun düşmeyen sakıncalı şeyleri. وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ تَعْمَلُ الْخَبَائِثَ Onu, halkı pis işler yapan o kentten kurtardık (21/Enbiyâ 74) sözü ise erkeklerle temas etmekten kinâyedir .

Allah buyurur ki: مَا كَانَ اللّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّىَ يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ Allah mü’minleri, şimdi içinde bulunduğunuz durumda bırakacak değildir, pis olanı temiz olandan ayıracaktır (3/Al-i İmran 179); yani: kötü amelleri, salih amellerden, kötü nefisleri, temiz nefislerden ayrıcaktır. Allah buyurur ki: وَلاَ تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ Temiz malı pis olanı ile değiştirmeyiniz (4/Nisâ 2), yani: Helal malı, haram ile değiştirmeyin.

Yine buyurur: اَلْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ Kötü kadınlar, kötü erkeklere ve kötü erkekler de kötü kadınlara yakışır (24/Nûr 26), yani: Aşağılık fiiller ve aldatıcı parlaklığa dayalı seçimler, benzerleri içindir. Kötü erkekler de, kötü kadınlara yakışırlar sözü de bunun gibidir. Allah buyurur ki: قُلْ لاَ يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ De ki: pis ile temiz (aslında) bir değildir (5/Mâide 100); yani: Kâfir ile mü’min, fasit ameller ile salih ameller bir değildir. وَمَثلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ Kötü söz de, kötü bir ağaca benzer (14/İbrâhîm 26) sözü ise, küfür, yalan, kovuculuk ve benzeri gibi her tür kötü söze işarettir.

Peygamber (sas) de: اَلْمُؤْمِنُ أَطْيَبُ مِنْ عَمَلِهِ، وَاْلكَافِرُ أَخْبَثُ مِنْ عَمَلِهِ Mü’min, amelinden daha temizdir/güzeldir; kâfir de, amelinden daha pis/kötüdür buyurur. Bu bağlamda خَبِيثٌ مُخْبِثٌ denir ki bu, pis işleri yapan kişi demektir.