Sözlük

جَارkelimesi, oturduğu yer sana yakın olan kişidir. Bu karşılıklı olarak kullanılan çift yönlü isimlerdendir. Çünkü: اَلْجَار Komşu, başkasına komşu olduğunda o da ona komşu olur. اَلْاَخ Kardeş ve الصَدِيق arkadaş gibi. Komşunun hakkı hem akıl açısından hem de şerîatta çok büyük sayıldığından, hakkı çok büyük olan veya başkasının hakkına çok önem veren her şey bu kelime ile ifâde edilmiştir.

Allah buyurur ki: وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ Yakın komşulara, uzak komşulara.. (4/Nisâ 36). Bu bağlamda: اِسْتَجَرْتُهُ فَأجَارَنِي Ondan himaye istedim, o da beni himaye etti, denir. Yüce Allah’ın وَإِنِّي جَارٌ لَكُمْ , ben sizin arkanızdayım (8/Enfâl 48); وَهُوَ يُجِيرُ وَلا يُجَارُ عَلَيْهِ Her şeyi koruyup gözeten, fakat koruyanı olmayandır? (23/Mü’minûn 88) sözleri de bu anlamdadır.

جَار kökünde yakınlık anlamı düşünüldüğü de olmuştur. Bu açıdan başkasına yaklaşan kişinin bu yaklaşması جَارَهُ، جَاوَرَهُ، وَتَجَاوَرَ fiilleri ile anlatılır. Allah buyurur ki: لا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا إِلاَّ قَلِيلاً Çevrende az bir zamandan fazla kalamazlar (33/Ahzâb 60); وَفِي اْلأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجَاوِرَاتٌ Yeryüzünde biribirine bitişik toprak parçaları vardır (13/Ra’d 4).

Bu yakınlık anlamı gözetilerek جَارَ عَنِ الطَّرِيقِ yoldan uzaklaştı denmiştir. Ayrıca bu, haktan her tür ayrılma da bir kök olarak kullanılmıştır. Allah buyurur ki: وَمِنْهَا جَآئِرٌ Onun kimisi ayrılmıştır (16/Nahl 9); yani: Yolun ortasından. Bazıları ise, اَلْجَائِرُ مِنَ النَّاسِ (insanların yoldan çıkanı): Şerîatın emrettiği şeye bağlılığı yasaklayan kişidir, derler.