Sözlük

جَلاَلَة kadri yüksek olmak demektir. جَلاَل ise, bu konuda en yüksek noktaya ulaşmayı ifâde eder. Bu özellikle Yüce Allah’ın bir sıfatı olarak kullanılır. âyette: وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَاْلإِكْرَامِ Sadece kerem sahibi Yüce Rabbinin varlığı süreklidir (55/Rahmân 27) denmiştir. Bu sıfat başkası için kullanılmaz.

جَلِيل değeri büyük olan demektir. Bunun Allah için bir sıfat olarak kullanılması ya kendisini gösteren büyük varlıkları yaratmasından ya da kuşatılabilir olmaktan çok yüce olmasından yahut da duyu organları ile algılanabilir olmaktan yüce olmasındandır. Kelime büyük ve katı cisimler için kullanılır. Kelimenin bu katılık anlamı gözetilerek دَقِيق ince kelimesiyle karşılanmıştır.

Öte yandan büyük de küçük ile karşılanmıştır. Bu açıdan جَلِيل ve دَقِيق ile عَظِيم ve صَغِير kelimeleri zıt anlamlı olarak kullanılır. Bu açıdan deveye جَلِيل koyuna dakik denir ki biri diğerinin karşısına konulmuş olur. مَا لَهُ جَلِيلٌ وَلاَ دَقِيقٌ Ne devesi ne de koyunu var deyimi buradan türetilmiştir. Aynı şekilde مَا أَجَلَّنِي وَلاَ أَدَقَّنِي yani bana ne bir deve ne bir koyun verdi deyimi de vardır. Ayrıca bu her büyük ve küçük için bir misal hâline gelmiştir.

جُلاَلَة ise, özellikle iri yarı dişi deve için kullanılır. جِلَّة ise, onun yaşlısına denir. جَلَل her büyük şeydir. جَلَلْتُ كَذَا demek şunu aldım demektir. تَجَلَّلْتُ اْلبَقَرَ sığırın büyüklerini aldım anlamına gelir.

جُلَل ise, tutulan sığır demektir. Bununla değersiz şeyler de ifâde edilmiştir. كُلُّ مُصِيبَةٍ بَعْدَهُ جُلَلٌ O olduktan sonra, tüm belalar önemsizdir deyimi de bundan alınmıştır.

جِلَل ise, bir şeyin çoğudur, جُلُّ الْفَرَس ve جُلُّ الثَّمَن gibi. مَجَلَّة ise sayfaların kendisiyle örtüldüğü kapaktır. Ayrıca, sayfalar da مَجَلَّة diye adlandırılmıştır.

جَلْجَلَة ise, sesi taklit etmektir ve bu kökten değildir. سَحَابٌ مُجَلْجِلٌ ses çıkaran buluttur. سَحَابٌ مُجَلِّل deyimi ise, bu köktendir. Bunda sanki, bulutun, yeri, su ve bitki ile kuşatıp donattığı anlatılmıştır.