Sözlük

جَرْيُ : Hızlı geçiştir. Aslı, suyun geçişi veya kendi akışıyla akıp giden şey gibidir. Fiili, جَرَى يَجْرِي جِرْيَةً وَجَرْيَانا şeklindedir. Allah buyurur ki: وَهَذِهِ اْلأَنْهَارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي Ve şu altımdan akıp giden ırmaklar.. (43/Zuhruf 51); جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ اْلأَنْهَارُ Altlarından ırmaklar akan Adn cennetler (18/Kehf 31); وَلِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ Onun emri ile gemileri yürüsün diye (30/Rûm 46); فِيهَا عَيْنٌ جَارِيَةٌ Orada akan bir kaynak vardır (88/Gâşiye 12); إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاءُ حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ Sular basınca biz sizi akıp gidende taşıdık (69/Hâkka 11); yani: denizde yürüyüp giden gemide; çoğulu: جَوَار ’dir. Allah buyurur ki: وَلَهُ الْجَوَارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَاْلأَعْلامِ O’nun denizlerde yürüyen, dağlar gibi kocaman gemileri vardır (55/Rahmân 24); وَمِنْ آيَاتِهِ الْجَوَارِ فِي الْبَحْرِ كَالأَعْلامِ Denizde dağlar gibi yürüyen gemiler de O’nun âyetlerindendir (42/Şûrâ 32).

Kursak için de جِرِّيَّة adı verilir ki, bu, ya yemeğin akarken en sonunda orada durmasından ya da yemeğin geçtiği yer olmasındandır. إِجْرِيَّا : İnsanın üzerinde yürüdüğü adet(gelenek)tir. جَرِيّ ise, işte vekil ve yetkili kılınan elçidir; mana olarak, elçi ve vekil sözcüklerinden daha özeldir. جَرَيْتُ جَرْيًا Bir işi yürüttüm deyimi de bundandır.

Peygamberin (sas): لاَيَسْتَجْرِيَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ Şeytan sizi harekete geçirmesin/yürütmesin. Burada kelimenin asıl manası ileri sürülüp; yani: Şeytan sizi yüreklendirip kendisine bağlamasın ve itâat ettirmesin denebildiği gibi, جَرِيّ yani: elçi ve vekil kökünden kabul edip şeytanın vekaletini ve elçiliğini kabul etmeyin demek istemiştir de denebilir. Bu da Yüce Allah’ın فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ O hâlde şeytanın dostlarıyla savaşınız (4/Nisâ 76); إِنَّمَا ذَلِكُمُ الشَّيْطَانُ يُخَوِّفُ أَوْلِيَاءَهُ O şeytan sadece dostlarını korkutur (3/Âl-i İmrân 175) gibi sözlerine işarettir.