Sözlük

جِدَار kelimesi, حَائِط yani duvar demektir. Şu kadar var ki, حَائِط derken yerin etrafını çeviren özelliği öne çıkarılmış, جِدَار derken ise, belirginliği ve yüksekliği vurgulanmış olmaktadır. Çoğulu, جُدُر şeklindedir. Allah buyurur ki: وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ O duvara gelince, o şehirde yaşayan iki yetim çocuğundu (18/Kehf 82); فَوَجَدَا فِيهَا جِدَاراً يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ Orada yıkılmak üzere olan bir duvar buldular. Onu düzeltti (18/Kehf 77); أَوْ مِنْ وَرَاء جُدُرٍ yahut duvarların ardından.. (59/Haşr 14). Bu bağlamda hadîste: حَتَّى يَبْلُغَ الْمَاءُ الْجَدْرَ Su, duvara yetişene kadar denmiştir.

جَدَرْتُ الْجِدَار : Duvarı yükselttim deyiminde ortaya çıkma manası esas alınmıştır. جَدَرَ الشَّجَر : Ağacın nohut gibi yaprakları tomurcuklandığındı söylenir. Yerden yeni çıkmaya başlayan bitkiye جَدَر adı verilir. Tekili, جَدَرَة ’dır. أَجْدَرَتِ اْلأَرْضُ : Bu şekildeki bitki ile yeşeren yer demektir. جُدِرَ الصَّبِيُّ ve جُدِّرَ : Ağacın yaprakları çıkması hâline benzetilerek, çocuğun vücudunda su ve iltihap toplayan şişik yaraların çıkmasını anlatır.

جُدَرِي ve جُدَرَة kelimeleri ise, deniyor ki: İnsan vücudunda çıkan bir şişliktir. Çoğulu, أَجْدَار ’dır.

شَاةٌ جَدْرَاءُ cilt hastalığına yakalanan koyun ve جَيْدَر kısa demektir ve جِدَار kelimesinden türetilmiştir. Bir harfin ilave edilmesi, Usûlu’l-İştikâk’te açıkladığımız gibi, anlamını daha da güçlendirmek içindir. جَدِير ise, sondur. Bir şeyin gelip duvara dayanması gibi, işin sonunu gösterdiğinden bu adı almıştır. قَََََدْ جَدُرَ بِكَذَا şu güzel oldu ve فَهُوَ جَدِيرٌ o güzeldir deyimleri gibi, مَا أَجْدَرَه بِِكَذَا ve أَجْدِرْ بِهِ de denir ki, ne güzel oldu demektir.