Sözlük

Kendisinden rahatsızlık duyulan işi yapmaya devam etmek ve bunda inatlaşmak demek olan ِلجَاج ile ilgili olarak قَدْ لَجَّ فِي اْلأَمْرِ يَلِجُّ لِجَاجًا denmektedir ki, bir işte alabildiğine inatlaşmayı anlatmaktadır. Bu anlamda Allah buyurur ki: وَلَوْ رَحِمْنَاهُمْ وَكَشَفْنَا مَا بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ لَلَجُّوا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ Eğer onlara acıyıp da için de bulundukları sıkıntıyı giderseydik, iyice körleşerek azgınlıklarında büsbütün direnirlerdi (23/Mü’minûn 75); بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ Aksine, onlar azgınlık ve nefrette direnip durmaktadırlar (Mülk 21).

Bu kökten olan ifâdelerden biri لَجَّةُ الصَّوْتِ ses dalgası (gidip gelmesi), dalgalarının gelip gitmesi demek olan لُجَّةُ اْلبَحْرِ (denizin dalgası)dır. Gecenin karanlıklarının gidip gelmesi de لُجَّةُ الَّليْلِ diye adlandırılmıştır. Bunların her biri için fiil olarak hem لَجَّ hem de اِلْتَجَّ fiili kullanılabilir. Allah buyurur ki: أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ Yahut engin bir denizdeki yoğun karanlıklar gibidir ki, onu dalga üstüne dalga kaplıyor; üstünde de bulut (24/Nûr 40).

Rivâyette deniyor ki: وَضَعَ الُّلجَّ عَلَى قَفَيَّ Kılıcı enseme dayâdilar. Burada geçen قَفَيَّ sözcüğünün aslı قَفَايَ şeklindedir. Bu sözcük Arapça’nın bir lehçesinde böyle söylenir. Yani, iyice bileylenmiş kılıçları enseme dayâdilar.

لَجْلَجَة ise, konuşurken kekemelik gösteren konuşma biçimidir.

Yemeğin peş peşe yutulması hakkındaki kullanımıma ise, şairin şu sözünde rastlanmaktadır:

يُلَجْلِجُ مُضْغَةً فِيهَا أَنِيضُ -405

405- İçinde çiğlik bulunan bir lokmayı peş peşe yutmaktadır.

Yani, yeterince çiğnenmemiş lokmaları yutmaktadır.

رَجُلٌ لَجْلَجٌ وَلَجْلاَجٌ ifâdesi ise, sözünde gidip gelmeler olan, tutukluk bulunan kimseyi anlatır. Buna yakın bir anlamda اَلْحَقُّ أَبْلَجُ وَاْلبَاطِلُ لَجْلَجٌ denmiştir ki, Hak daha etkili/kalıcıdır; batıl ise, değişkendir. Yani: Ne söyleyenin sözünde bir düzgünlük ne de yapanın yaptığında bir kararlılık vardır. Aksine sürekli değişkenlik gösterir.