Sözlük

مِلَّة (millet) kavramı, tıpkı دِين (dîn) terimi gibidir. Yüce Allah’ın, peygamberleri aracılığı ile kulları için belirlediği hükümler manzumesidir. İnsanlar bu hükümlere uyarak O’nun rızasına kavuşurlar.

Millet ile dîn arasındaki fark ise, millet kavramının sadece peygambere isnat edilebilmesidir.

Allah buyurur ki: فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ İbrahim’in milletine uyun (3/Âl-i İmrân 95), وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَآئِـي Atalarımın milletine uydum (12/Yûsuf 38).

Millet kavramı ise, neredeyse hiçbir zaman Allah’a nispet edilmez. Peygamberin ümmetine mensûp herhangi birine de izafe edilmez. Sadece Şeriatın öncülerine nispet edilebilir; her birine değil. Onun için Allah’ın dini, Zeyd’in dini denildiği gibi, Allah’ın milleti, benim milletim, Zeyd’in milleti, denilemez. Onun için namaz, Allah’ın milletidir, denilmez.

مِلَّة kelimesinin aslı, أَمْلَلْتُ اْلكِتَابَ [yazıyı, mektubu] kitabı yazdım cümlesinden gelmektedir. Allah buyurur ki: وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ Borçlu olan da yazdırsın (2/Bakara 282); فَإن كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهاً أَوْ ضَعِيفاً أَوْ لاَ يَسْتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ Eğer borçlu, aptal veya aciz, ya da yazdıramayacak durumda ise, velisi, doğru olarak yazdırsın (2/Bakara 282).

مِلَّة Yüce Allah’ın belirlediği şey ölçü alınarak, din ise, onu yerine getiren kişi baz alınarak söylenmiştir. Zira Dînin asıl anlamı itâat etmektir.

خُبْزُ مَلَّةٍ Bir fırın ekmeği, مَلَّ خُبْزَهُ يَمَلُّهُ مَلاًّ ekmeğini ateşe koydu, pişirdi, denir.

مَلِيل ateşe atılan şeydir.

مَلِيلَة İnsanın içinde hissettiği sıcaklıktır.

مَلِلْتُ الشَّيْءَ أَمَلُّهُ bir şeyden usandım, ondan bıktım.

أَمْلَلْتُهُ مِنْ كَذَا Onu falanca şeyden bıktırdım, denir.

Hz. Peygamber (sas) şöyle buyurur: تَكَلَّفُوا مِنَ اْلأَعْمَالِ مَا تُطِيقُونَ فَإِنَّ اللهَ لاَ يَمَلُّ حَتَّى تَمَلُّوا Gücünüzün yettiği ibâdetleri yapın. Çünkü siz usanmadan Yüce Allah usanmaz. Burada maksat, Yüce Allah’ın usandığını belirtmek değil, siz usanırsınız; Yüce Allah ise, asla usanmaz, demektir.