Sözlük

مَرَض kelimesi, insana has olan düzenden çıkış demektir. Bu da iki çeşittir:

Birincisi: Yüce Allah’ın وَلاَ عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ Hastaya da bir sorumluluk yoktur (24/Nûr 61) âyetinde buyurduğu bedenle ilgili hastalıktır.

İkincisi: Cehâlet, korkaklık, cimrilik, iki yüzlülük ve diğer ahlaki rezillikler demektir.

Allah buyurur ki: فِي قُلُوبِهِم مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللّهُ مَرَضاً Kalplerinde hastalık vardır, Allah hastalıklarını artırmıştır (2/Bakara 10), أَفِي قُلُوبِهِم مَرَضٌ أَمِ ارْتَابُوا Kalplerinde hastalık mı var, yoksa şüphelenmişler midir (24/Nûr 50), وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَرَضٌ فَزَادَتْهُمْ رِجْساًإِلَى رِجْسِهِمْ Kalplerinde hastalık olanların ise pisliklerine pislik katmıştır (9/Tevbe 125).

Burada anlatılan şu âyette anlatılan gibidir: وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيراً مِنْهُمْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَاناً وَكُفْراً Ant olsun ki, sana Rabbinden indirilen sözler onların çoğunun azgınlığını ve inkârını artıracaktır (5/Mâide 64). Hastalığın vücudu tam olarak hareket etmesine engel olduğu gibi küfür ve nifakta erdemlere ulaşmaya veya şu âyeti kerimede açıklanan: وَإِنَّ الدَّارَ اْلآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ Asıl hayat âhiret yurdundaki hayattır; keşke bilseler (29/Ankebût 64) âhiret hayatını elde etmeye engel olduğu veya hasta vücudun zararlı şeylere meyletmesi gibi nefis bunlarla sapkın inanışlara yöneldiği için hastalığa benzetilmişlerdir.

Bu kötü huyların hastalığa benzetilmesinden dolayı: دَوِيَ صَدْرُ فُلاَنٍ، ونَغِلَ قَلْبُهُ falanın göğsünde ses yankılandı, kalbi kin doldu denmiştir.

Hz. Peygamber (sas) şöyle buyurur: وَأَيُّ دَاءٍ أَدْوَأُ مِنَ اْلبُخْلِ؟ Cimrilikten daha beter bir hastalık var mıdır?

Güneş, kendisine engel olan bir arızadan dolayı aydınlatmadığında شَمْسٌ مَرِيضَةٌ hasta bir güneş denilir. أَمْرَضَ فُلاَنٌ فِي قَوْلِهِ deyimi, falanca kişi sözünde tarizde bulundu, birilerine göndermede bulundu demektir.

تَمْرِيض hastaya bakmak, hizmetini görüp şifa bulmasına yardımcı olmaktır. تَقْذِيَة kelimesi göze giren tozu çıkarmak anlamında olduğu gibi تَمْرِيض sözcüğünün gerçek anlamı da hastanın hastalıktan kurtulması için çalışmak demektir.