Sözlük

ثَبَات kelimesi زَوَال kelimesinin zıddıdır. Fiil olarak ثَبَتَ يَثْبُتُ ثَبَاتاً denir. Allah buyurur ki: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا Ey mü’minler, bir savaş birliği ile karşılaştığınızda direniniz (8/Enfâl 45). Ayrıca رَجُلٌ ثَبْتٌ وَثَبِيتٌ فِي اْلحَرْب : Savaşta dirençli kişi demektir.

أثْبَتَهُ السَّقَم deyimi, hastalık kişinin yakasını hiç bırakmadığında söylenir. Bu, hem gözle, hem de basiretle fark edilebilen varlıklar için söylenir. فُلاَنٌ ثاَبِتٌ عِنْدِي ، “Falan yanımda sabittir.” نُبُوَّةُ النَّبِّي ثَابِتَةٌ “Peygamberin, peygamberliğ sabittir” deyimleri gibi. إِثْباَت ve تَثْبِيت ise, bazen fiil için söylenir. Sözgelimi, yokluktan varlık alemine çıkan için أَثْبَتَ اللهُ كَذَا Allah şunu var etti denir. Bazen hüküm ile sabit olan için kullanılır. Hakim, falanın üzerine şunu ispat veya tespit etti denir. Bazen de söz ile olan şeyler için kullanılır. Burada sözün doğru olması veya yalan olması fark etmez.

أَثْبَتَ التَّوْحِيد tevhidi sağlamlaştırdı ve صَدَقَ النُّبُوَّة peygamberliği tasdik etti dendiği gibi. فُلاَنٌ أَثْبَتَ مَعَ اللهِ إِلَهاً آخَرَ Falan adam Allah ile beraber başka bir ilâh edindi de denir.

Yüce Allah’ın: لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ ...Seni tutup bağlamak veya öldürmek için.. (8/Enfâl 30) sözüne gelince, bu, seni yolundan alıkoymak ve şaşkınlığa düşürmek için, demektir. Aynı şekilde Yüce Allah’ın: يُثَبِّتُ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي اْلآخِرَةِ Allah, iman edenleri, dünya hayatında da, âhirette de sağlam bir söz üzerinde tutar, (14/İbrâhîm 27) sözü, onları güçlü delillerle destekler, anlamına gelir.

Yüce Allah’ın: وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْراً لَهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتاً Fakat kendilerine verilen öğütleri tutsalardı, elbette haklarında hem daha hayırlı, hem de daha sağlam olurdu (4/Nisâ 66) sözü ise, ilimlerini elde etmede daha faydalı, daha etkili olurdu, manasını taşır. Onların amelleri için ve yaptıklarının meyvelerini toplamaları için daha sağlamdır anlamına gelir de denmiştir. Böylece onlar yaptıkları hakkında: وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُوراً Onların yaptıkları her bir iyi işi dikkate alırız, fakat onu saçılmış zerreler hâline getiririz (25/Furkân 23) âyetinde belirtilen kişilerin durumuna düşmekten kurtulmuş olurlar, denmiş olmaktadır.

ثَبَّتُّهُ deyimi ise, güçlendirdim demektir. Bu anlamda Allah buyurur ki: وَلَوْلاَ أَنْ ثَبَّتْنَاكَ Eğer sana direnme gücü vermeseydik.. (17/İsrâ 74); فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا Mü’minleri yüreklendirin (8/Enfâl 12); وَتَثْبِيتاً مِنْ أَنفُسِهِمْ Kendilerinden bir kısmını Allah yolunda sabit kılmak için (2/Bakara 265); وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا Ayaklarımızı sabit kıl (2/Bakara 250).