MEÂLİ:
80- (Yahudîler) «Ateş bize ancak sayılı birkaç gün dokunacaktır» dediler. De ki: Allah katından bir söz mü aldınız? -ki böyle bir şey varsa, Allah verdiği sözünden aslâ caymaz- Yoksa Allah’a karşı bilmediğiniz şeyi mi (uydurup) söylüyorsunuz?!
81- Hayır (durum hiç de onların anladığı ve iddia ettiği gibi değildir), kim kötülük kazanır da isyân ve küfür onu çepeçevre kuşatırsa, işte onlar cehennemliktirler; onlar orada ebedî kalıcılardır.
82- İmân edip iyi-yararlı amellerde bulunanlar ise, işte onlar cennetliktirler, onlar orada temelli kalanlardır.
İNİŞ SEBEBİ
Mücâhid’in İbn Abbas (R. A. )dan yaptığı rivâyete göre: Asr-ı Saadette Medîne ve civarında yaşayan Yahudîler Kur’ân’ın açık beyanatı karşısında şaşırdılar ve şöyle bir iddiayla halk tabakasını ikna’a çalıştılar: «Bu dünyanın ömrü yedi bin senedir. Günahkârlarımız her bir yıla karşılık bir gün cehennemde azâb görecektir». Yani Yahudî olanların azâb görmesi icap ediyorsa, bu sadece sayılı birkaç günden ibarettir.
Kurtubîʹnin ve Katade’nin İkrimeʹden yaptıkları rivâyete göre: Yahudîler Sâmirî’nin yaptığı altın buzağıya kırk gün tapındıklarına karşılık olmak üzere kırk gün azâb göreceklerini iddia ettiler.
Dahhak’in yaptığı rivâyete göre: Yahudîler Cehennemin bir ucundan diğer ucuna (zakkum ağacına kadar) kırkbin senelik bir mesafe olduğunu Tevrat’ın kaydettiğini söylüyerek, ona göre ancak kırk gün cehennemde yanacaklarını iddia etmişler. Bunun üzerine Bakara sûresinin 80-82. âyetleri inmiştir.
İniş sebebi hakkında bundan başka, Taberânî’den, İbn Cerîr Taberî’den ve Süddîʹden birtakım rivâyetler vardır. Geniş bilgi edinmek için İmam Süyûtî’nin «Esbabü’n-nüzûl»üne müracaat tavsiye olunur.
İLGİLİ HADÎSLER
İkrime’den yapılan rivâyette, Yahudîler Peygamber (A. S. ) ile münakaşa yollu tartıştılar ve «Biz ancak kırk gece ateşe (cehenneme) gireceğiz, ondan sonra başka bir millet bizim yerimize geçecek» -ki o başka milletten Muhammed (A. S. ) ve eshabını kasdediyorlardı- Peygamber (A. S. ) eliyle onların başlarına işâret ederek: «Hayır, bilâkis sizler orada ebedî kalıcılarsınız. Hiç kimse orada size halef olmıyacaktır» buyurdular. (İbn Kesîr: Abdurrazzak’dan, o da İkrime’den).
Hayber fetholunduğunda oradaki Yahudîler tarafından içine zehir konularak pişirilmiş bir koyun Peygamberʹe hediye edildi. Bunun üzerine Cenâb-ı Peygamber (A. S. ) «Burada ne kadar Yahudî varsa hepsini toplayıp getirin», buyurdu. Yahudîler toplatılarak huzura getirildikten sonra Peygamber (A. S. ) onlara hitaben şöyle buyurdu:
- Babanız kimdir?
- Falân kimsedir.
- Yalan söylüyorsunuz, o değildir, falan adamdır!
- Doğru buyurdunuz, gerçeği ifâde ettiniz!.
- Peki sizden bir şeyden daha soracak olursam, doğru söyler misiniz?
- Evet, ya Ebaʹl-Kasım! Yalan söyleyecek olursak herhalde bilirsiniz, nasıl ki babamızın kim olduğunu bildiniz.
- Kimler ateş (cehennem) ehlidir?
- Bizler az bir müddet cehennemde kalacağız, sonra siz bizim yerimize geçeceksiniz!
Bunun üzerine Cenâb-ı Peygamber (A. S. ):
- Zelîl ve hakir olarak yerinizde kalın. Vallahi biz size orada aslâ halef olmıyacağız! (İmam Ahmed, Buharî ve Nesâî de buna benzer bir rivâyet almışlardır) buyurdular.
İLMÎ YÖNÜ
Musevîliğin inanç ve talimlerini incelediğimiz zaman birbiriyle çelişen görüş ve inançların mevcud olduğunu görürüz. Bir taraftan peygamberlerin müstesnâ şahsiyetlerinden bahsedilirken diğer taraftan onlara zinâ isnad edecek kadar hamakat izhar edilir. Tevrat’ta cennet ve cehennem mefhumundan, mutluluk ve mutsuzluktan, kurtuluş yollarından bahsedilir. Fakat buna karşılık iman aşkına bir fiil, bir hareket istenmez. Ahlâk prensipleri içinde kıymet unsurları yok gibidir. Varsa onları da inhisarcılık ve aşırı ırkçılık, gündelik hayatı -ister meşrû, ister gayri meşrû yollardan- yükseltmek hırsı içinde fesada uğratmışlardır.
İşte bu zıd görüşlerin bir örneğini de onların «Sayılı birkaç günden başka bize ateş dokunmıyacaktır» iddiaları aksettirmektedir. Bu iddia da hem akıl, hem de nakil ile çelişmektedir. Dünyada işlediği suç ve cinayetlerden dolayı idam cezası çekenler olduğu gibi, âhirette de bir takım suçlardan ve küfürlerden dolayı ebedî saadetini kaybedenler olacaktır. Kurʹân-ı Kerîm onlara ne Tevrat’ta, ne de başka bir yerde böyle bir söz verilmediğini beyânla: «Allah katından bir söz mü aldınız? » diyerek Yahudîlerin çok yanlış bir yolda ve bozuk bir akide içinde bulunduklarını bildiriyor.
AHLÂKÎ YÖNÜ
Cehennem ve cennet.. Biri ebedî azâb yeri, diğer sonsuz saadet yurdu.. Cehennem mefhumu korku ve endişe, cennet mefhumu ümid ve neş’e telkîn eder. Bu iki mefhum ikiz kardeşler gibi beşerin iç varlığında dengeleştiği gün, imân kemâle, gönül huzura erişmiş olur. Ahlâk fazîlet mertebesine yükselir. Hayat, İlâhî prensipler dahilinde asıl mecrasını bulmuş olur. Zaten Kur’ân-ı Kerîmʹin va’d ve vaîd üslûbu hep bu metod üzere binâ edilmiştir. Cenâb-ı Peygamber (A. S. ) buna işâretle buyurdu ki: «Müʹminin korku ile ümidi tartılacak olursa, denk gelir. » (İhyâü’l-Ulûmi’d-Dîn).
Huccetüʹl-İslâm İmam Gazâlî korku ile ümidi (havf ve recâ) tâbirleriyle izâh ederek diyor ki: «Korku ile ümit, Hakk’a yakınlık peydâ edenleri övülmeğe lâyık makamlara (ahlâkî fazîlete, ilâhî muhabbete) uçuran iki kanattır. Âhiret yolculuğunda dar geçitlerin hepsini kolaylıkla aşan iki binittir.
Yalnız şu hususu unutmamak gerekir: Bu iki mefhumda ifrat ve tefritten sakınmak şarttır. Çünkü aşırı korku, ümitsizliğe; aşırı ümit, taatsizliğe yol açar. »
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Cenâb-ı Hakk yukarıda tefsîri yapılan âyetlerle İsrâîloğullarıʹnın birtakım iddialarının kendilerine has kuruntular olduğunu, hakikatle ilgili bulunmadığını bildirdikten sonra onların ilâhî buyrukları nasıl değiştirdiklerine dikkatimizi çekiyor. Aşağıdaki âyetlerle de onlara vermiş olduğu «evâmir-i aşere = on emir» den ve bu emirleri tatbik edeceklerine dair alınmış mîsaktan ve sonra bu mîsakı nasıl yerine getirmediklerinden bahsederek tevhîd akidesini zedeliyen, ibâdete yaklaşmıyanların cezâsının dünyada rüsvaylık, âhirette şiddetli azâb olduğunu çok duyarlı bir anlatımla açıklıyor.
Ayrıca, sûrenin 63. âyetinde icmâlen geçen «misak»ın tafsili yapılarak Yahudîlerden çoğunun bu mîsaka riâyet etmediği anlatılır.