MEÂLİ:
77- Âyetlerimizi inkâr edip, «bana herhalde mal ve çocuk verilecektir» diyeni gördün mü?
78- Gaybı mı biliyor, yoksa Rahmân’ın katından bir söz mü almıştır?
79- Hayır, onun söylediğini yazacağız ve azâbı ondan yana uzattıkça uzatacağız.
80- Onun söyledikleri şeye biz mirasçı olacağız ve o yalnız başına bize gelecektir.
81- Kendilerine azizlik ve şeref (vesilesi) olsunlar diye Allah’tan başka birtakım ilâhlar edindiler.
82- Hayır, o ilâhlar, onların ibâdetlerini inkâr edecekler ve onlara karşı düşman olacaklar.
83- Kâfirlerin üzerine onları sürükleyip canlarını sıkan şeytanları gönderdiğimizi görmedin mi?
84- O halde aleyhlerine acele etme; biz onların (günlerini) sayıyoruz.
85- O gün Allahʹtan korkup kötülüklerden sakınanları Rahmân’a gönderilen konuk heyet olarak toplarız.
86- Suçlu günahkârları ise susuz bir vaziyette Cehennemʹe sürüp götüreceğiz.
87- Rahmân’ın yanında bir söz almış olandan başkası şefaate yetkili olmayacak.
İNİŞ SEBEBİ
Ashab-ı Kirâmʹdan birkaç zatın, putperest olan Âs b. Vâil’de alacakları vardı. Onu istemeye gittiler. O da onlara: «Siz Cennet’te altın, gümüş, ipek ve her çeşit nadide ürün bulunduğunu söylemiyor musunuz? » diye sordu. Onlar da: «Evet, öyle diyoruz. » diye cevap verdiler. Âs b. Vâil, «O halde buluşmamız ve ödeşmemiz âhirete kalsın. Vallahi eğer öyle bir ikinci hayat gerçekleşirse, bana yine mal ye evlât verilecek ve size indirilen kitabın da bir benzeri bana indirilecek.. »
Bunun üzerine yukarıdaki âyetler indi. (Tefsîr-i Kurtubî: 11/145 - Tefsîr-i İbn Kesîr: 3/135)
İLGİLİ HADÎSLER
«Kıyâmet gününde insanlar umutlu olarak, korkarak ve endişe duyarak üç yol üzerinde toplanırlar. İki kişi bir deve üstünde, üç kişi de bir başka deve üstünde, dört kişi de bir diğer deve üstünde, on kişi de bir başka deve üstünde bulunur. Onlarla beraber ateş de haşrolunur Onlar nerede sıcaktan bunalıp dinlenmek isteseler, ateş beraberlerinde olur. Nerede akşamlarlarsa, ateş de onlarla beraber aynı yerde akşamlar. Nerede sabahlarlarsa, ateş de onlarla beraber o yerde sabahlar ve nerede gecelerlerse, ateş de onlarla beraber orada geceler. » (Buharî/rikak: 45- Müslim/cennet: 59- Nesâî/cenâiz: 118)
Açıklama: Âhiretʹte gece-gündüz olmadığına, sadece aydınlığın devam edeceğine göre, hadîste anılan gece-gündüz, sabah-akşam sözleri, ateşin onlardan hiç ayrılmayacağına işarettir.
«Kıyâmet gününde insanlar üç sınıf halinde haşrolunurlar: Yaya, süvari ve yüzükoyun..
Bunun üzerine soruldu:
- Ey Allahʹın Resûlü! Onlar yüzükoyun nasıl yürüyebilirler?
Cevap verdi:
- Onları iki ayak üzerine yürüten Yüce Kudret, yüzükoyun da yürütmeğe kadirdir. » (Müsned-i Ahmed: 4/446-5/3, 5)
PUTPERESTLER VE PUTLAR
Putperestler, ya kendileri gibi insanlara, ya kendilerinden bir derece aşağı olan diğer bir canlıya, ya kendilerinden çok aşağı olan Güneş, Ay gibi parlak cisimlere, ya da kendi elleriyle yontup şekillendirdikleri mermer ve taş parçalarına taparlar; onları en büyük şefaatçi ve kurtarıcı kabul ederler. Böylece Yaratan ile yaratılanı birbirine karıştırıp tam bir şuursuzluk içinde, kendilerini içinden çıkılmaz bir muammaya sokarlar. Ne Güneş, ne Ay, ne hayvan, ne de taş onlardan kulluk ve ibâdet bekler. Hepsi de hilkat kanununa bağlı kalıp Hakkʹın buyruğuna râm olarak tesbîh ederler.
İnsanın insana tapması ise, bütün bu sahte ilâhlardan da ötede bir sahtelik; şuursuzluktan da ileri bir bönlük ve âdiliktir. Tapanla tapılan, ilâhlaştıranla ilâhlaştırılanlar arasında fark yoktur.
Kıyâmet gününde adâletini bütün incelik ve hikmetiyle sergilemek için her şeyi konuşturacak olan Yüce Kudret, sahte ve bâtıl ilâhları da konuşturacak; hepsi de böyle bir sahtelikten irkilip kendilerine ibâdet edenlere kin ve nefretle bakacak.
İşte putperestin bütün ömrü bu kin ve nefreti, sonra da İlâhî gazabı kazanma yolunda harcanmış, bir hiç uğruna gelecek olan ebedî hayatı berbat etmiştir.
ŞEFAAT YETKİSİ
«Kendilerine azizlik ve şeref (vesîlesi) olsunlar diye Allahʹtan başka birtakım ilâhlar edinirler. »
Şefaat: Birine yardımcı olmak için angaje olmak; biri adına bağışlanma dilemek; aşağı mertebede olan kimse için yukarı mertebede olandan yardım, af ve benzeri bir istekte bulunmak gibi mânalara delâlet eden bir kavramdır.
Dinî terim olarak: Kıyâmet gününde günahkâr suçlu mü’minler için -yine Allahʹın müsaadesiyle- bağışlanma dilemektir.
İlgili âyetle, bir kimsenin şefaat edebilmesi için Allah yanında bir söz almış olmasının şart olduğu belirtilmektedir. Öyle ki, O, kime izin verirse şefaat edebilir. Çünkü bu şerefli görev ancak lâyık olanlara verilecektir. Putların azizlik ve şerefi olmadığı gibi, şefaat yetkileri de yoktur.
Kurʹân bu açıklama ile, dosdoğru inanan bir müʹminin kime, hangi kudrete güvenmesi gerektiğini hatırlatarak bilgi veriyor. Dünyadaki makam, servet, saltanat ve şatafatın Allah yanında bir değeri olmadığına işâret edilerek, bunları amaç değil, birer araç olarak salîh ameller düzeyinde değerlendirmemiz isteniliyor. O kadar ki, bu nîmetler Hakkʹın hoşnutluğuna yöneltilirlerse bir değer taşırlar. O halde mü’minin değer ölçüsü, sadece Hakkʹın rızasıdır. Sevdiğini de, saydığını da, yardım ettiğini de, yardımını umduğunu da ancak bu rıza için sever, sayar, yardım eder, yardım bekler..
ŞEYTANLARIN KÂFİRLER ÜZERİNE GÖNDERİLMESİ
«Kâfirlerin üzerine onları sürükleyip canlarını sıkan şeytanları gönderdiğimizi görmedin mi? »
Küfrü mıknatısa benzetecek olursak, şeytanlar ona nisbetle demir özelliğini taşırlar. O bakımdan küfür durmadan şeytanları kendine doğru çeker. Küfür mıknatısının iki kutbu var: Biri nefsi, diğeri şeytanı gösterir.
Allah bu gerçeği hatırlatarak İlâhî sünnet gereği, «Kâfirlerin üzerine onları sürükleyip canlarını sıkan şeytanları gönderdiğimizi görmedin mi? » buyuruyor. Öyle ki, insan inkârı benimser, ahlâksızlığı huy edinirse, kalbini ve dimağını istilâ eden inkâr kutuplarını nefis ve şeytana çevirmiş olur. Böylece şeytanlar da kendilerine yönelik bulunan kutba doğru koşarak giderler.
İÇİNİ KÜFÜRLE DOLDURANLAR HAKKINDA TECELLİ SAFHALARINDAN YEDİSİ
1- İnkârcı sapıkların ağızlarından çıkan her hezeyan ve inkâr yazılır ve o sebeple her geçen gün azap biraz daha onlara doğru uzatılır. Böylece inkârcı nankör aldığı her nefesle, attığı her adımla cehenneme biraz daha yaklaşmış olur. Dönüş yapmadığı takdirde, ölmesiyle birlikte kendini cehennem kenarında bulur.
2- Güvendikleri ve gurur duyup böbürlendikleri dünyalıktan ne varsa, bir gün hepsi çekilip alınır. Hakiki vâris Allah olur. Onlar da eli boş, yüzü kara olarak Allah’a dönmek zorunda kalırlar.
3- Kalpleri imân ve irfandan boş, her türlü nîmet ve azizlikten uzak bir halde Allah’a döndürülürler.
4- Taptıkları putlar ne dünyada, ne de âhirette onlara azizlik ve şeref verir; bilâkis zillet ve rüsvaylık getirir.
5- Kendilerine yardımcı ve şefaatçi saydıkları putlar, âhirette onlara kin ve nefret duyarlar; Allah’ı bırakıp başkasına tapmanın insana yakışmadığını söyleyerek uzaklaşırlar.
6- Küfürle işbirliği halinde olan şeytanlar, durmadan kâfirleri ebedî meskenet ve zillete sürükleyip aşkla, şevkle götürürler.
7- Şatafat içinde yaşayıp müʹminlere tepeden bakıp alay eden kâfirlerin günleri sayılıdır. Ömür çok kısa, yapılacak işler de o kadar çoktur. Zaman durmadan ömrü törpülemektedir. Bir de bakarsın ki, lüks ve şatafatın, böbürlenme ve gururun yerinde yeller esiyor.
Kur’ân-ı Kerîm ilgili âyetlerle bu hakikatleri beşer düşüncesinin önüne serip daha etraflı düşünmelerine imkân veriyor. Sonra da âhiretten bir diğer düşündürücü safhayı açıklayarak kâfirleri şöyle uyarıyor: «Suçlu günahkârları ise, susuz bir vaziyette Cehennemʹe sürüp götüreceğiz. Rahmân’ın yanında bir söz almış olandan başkası şefaate yetkili olmayacak.. »
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıda geçen âyetlerle, kafa ve kalplerini dünyalıktan yana çevirip Allah’ı ve âhireti inkâr eden sapıklar hakkında İlâhî hükümden tecelli edecek yedi kadar önemli safhaya dikkatler çekildi ve böylece inkârcıların daldıkları gafletten uyanmalarına fırsat verilerek tevbe kapısının açık bulunduğuna işâret edildi.
Aşağıdaki âyetlerle, küfrün bir başka ölçüsüzlüğü konu ediliyor: Allahʹa evlât isnat edenlerin çok çirkin bir yakıştırmada bulundukları üzerinde duruluyor. Canlı-cansız ne varsa hepsinin de Allahʹın yarattığı nesneler olduğu belirtilerek, Allahʹa ortak koşanlar uyarılıyor.