MEÂLİ:
84- O halde Allah yolunda savaş. Sen ancak kendinden sorumlusun. Müʹminleri de savaşa teşvîk et. Ola ki Allah, o inkârcıların kuvvet ve saldırısını önler. Allah’ın kuvvet ve saldırısı ise, elbette daha şiddetlidir. (Saldırganları) uzaklaştırıp (onlara hakettikleri) cezâyı vermesi de daha ağırdır.
İNİŞ SEBEBİ
Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz Uhud savaşı sona erdiğinde Ebû Süfyân ile bir yıl sonra savaşmak üzere Bedr-i Suğra mevkiinde, zilkaade ayında buluşmayı sözleşmişlerdi. Mevsim gelince Allah Resûlü, vaʹdedilen yerde savaşmaya hazırlandı ve müʹminleri bu savaşa katılmaya dâvet etti. Henüz İslâmʹın yüceliğini kalblerinin derinliğine yerleştiremiyen zayıf irâdeli mü’minlerle münafıklardan kalabalık bir cemaat bu dâveti pek olumlu karşılamadılar. Bunun üzerine yukarıdaki âyet indi. (Kurtubî - Medârik - Lübabü’t-Te’vîl)
Kurtubî, Lübabüʹt-Te’vîl ve Medârikʹin tesbitine göre, Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizle birlikte bu va’dedilen savaşa ancak 70 sahabe katılmıştı. Ebu Süfyân va’dini yerine getirmediğinden Bedr-i Suğra mevkiine giden mücahitler hiçbir olayla karşılaşmadan tekrar Medineʹye dönmüşlerdi.
İLGİLİ HADÎSLER
«Ey Ashabım! Şüphesiz ki Rabbim savaşmanızı emretti; artık siz de savaşın. » (İbn Murdeveyh - İbn Kesîr/Ebûlfidâ 2/335, 339)
«Doğrusu Cennet’te yüz derece vardır; Cenâb-ı Hak onları Allah yolunda cihat edenlere hazırlamıştır. İki derece arası yerle gök arası kadardır. Allah’tan dilekte bulunduğunuzda FİRDEVS Cennetʹini isteyin. Çünkü Firdevs, Cennetʹin orta kısmında ve en yücesindedir. Firdevs’in üstünde Arş-i Aʹlâ bulunuyor. Cennet’in nehirleri Firdevsʹten kaynayıp akar. » (Buharî: Ebû Hüreyre (R. A. )den - Ahmed: 2/335, 339)
MÜʹMİN YALNIZ BAŞINA DA OLSA ALLAH YOLUNDA CİHAT ETMEKLE YÜKÜMLÜDÜR
«O halde Allah yolunda savaş, sen ancak kendinden sorumlusun.... »
Kur’ân konumuzla ilgili âyetle, Allah’a imân eden bir müʹminin görevini, sorumluluğunu belirleyip özetlemiştir. Buna en güzel örnek sayılan Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizin bu uğurda verdiği çetin mücadelenin, yükselen grafiğinin en son çizgisini «O halde Allah yolunda savaş. Sen ancak kendinden sorumlusun.. » cümlesiyle noktalıyor.
O bakımdan her müʹmin, bulunduğu, ya da bağlı olduğu toplum yapısında görevinin ölçüsünü, sınırını, sorumluluk ve yükümlülüğünü belirlemek zorundadır. Aksi halde müʹmin olma vasfını yitirir. Günün şartlarına, toplumun ekonomik, kültürel ve psikolojik yapısına göre hizmet ve cihat stratejisini hazırlar. «Ben yalnızım» veya «Biz azınlıktayız, ahlâkan bozulan, azıp sapıtan şu insanları doğru yola getirmemiz mümkün değildir», diyenlerin, İslâmî faziletin çok gerilerinde hayvanî bir hayatın esiri olarak sayılı günlerini tüketmeye çalıştıklarını unutmamak gerekir. Neme lâzım, diyen, neye lâzım olur? Böylesi ne işe yarar?
Ama, Allah ve Resûlüne gönülden inanıp bağlanan ve bu doğrultuda dâvanın yüceliğini, yıkılan ahlâkın, kopan millî ve manevî değerlerin önemini kavrayan; büyük dâvaların gerçekleşmesinin çok büyük himmetler, gayretler, ve hayırhahlıklar istediğini idrak eden bir fert olarak ben veya birkaç kişi olarak bizler, milyonlarca insanlar arasından seçilip «mü’min» sıfatına lâyık görüldük. Bu bakımdan berideki veya bizdeki sıfat, dâvanın yüceliği ve kutsallığıyla eşdeğerdedir. Gereğini yerine getirdiğimiz, ya da getirmeye çalıştığımız sürece ona lâyıkız. Yaşamak, servet, para ve benzeri geçici nesneler amaç değil, saldırgan düşmanı yenmek ve öylece amaca erişebilmek için vasıtadır. Vasıtayı amaç kabul edip bu uğurda bir ömür tüketenler hiçbir zaman imân cevherine, müʹminlik sıfatına lâyık değillerdir! der ve mevcut imkânlarla Allahʹın son dinine, Hazret-i Muhammedʹin (A. S. ) mukaddes emanetine, insanlığın saadet ve selâmetine hizmete koyulursa, «O halde Allah yolunda savaş. Sen ancak kendinden sorumlusun.. » hitabına mazhar olur. Şüphesiz ki bu da bahtiyarlığın tâ kendisi, insan olmanın en belirgin alâmetidir.
KUVVETLER DENGESİ
«O halde Allah yolunda savaş. Sen ancak kendinden sorumlusun. Müʹminleri de savaşa teşvîk et. Ola ki Allah, o inkârcıların kuvvet ve saldırısını önler. »
Yeryüzünde şiddet ve tuğyanı, haksız saldırı ve sömürmeyi durduran, kuvvetler dengesidir. Bu da Allahʹın milletlerden yana sergilediği varolma kanunlarından biridir. Allah bu dengeyi sağlamayı murat eder. İnsanların çoğu ise, bu dengeyi bozma gayretindedir. Dünyada süper güçler arasındaki kuvvetler dengesi bozulunca cihan harbine yol açılır. Komşu devletler arasında bozulunca istilâ ve sömürü başgösterir. Bu bakımdan her millet az-çok varlığını sürdürebilmek için en az komşu ülkelerin kuvvetine denk bir güce sahip olmak zorundadır.
Kur’ân’da özellikle Müslüman milletlere ve mü’min fertlere seslenilerek kuvvet dengesi sağlamaları emrediliyor. «Mü’minleri de savaşa teşvîk et!.. » emri çok geniş kapsamlı hükümler taşımaktadır:
a) İmândan kaynaklanıp gelen cesaretlerini artır, kahramanlık ruhunu aşıla..
b) Geçmiş ve şimdiki milletlerin tarihini, ekonomik ve kültürel yapılarını, yükseliş ve yıkılışlarının sebeplerini çok duyarlı biçimde öğret..
c) Harp sanatını eğitim yoluyla kalblere ve kafalara işle..
d) Harp sanayiini geliştir..
e) Yetişmekte olan kuşakların pısırık, korkak ve maddeci yetişmesine imkân verme ve verdirme..
f) Allah ve din sevgisini bütün sevgilerin ve amaçların üstünde tutarak çok metotlu şekilde bunu gönüllere ve dimağlara nakşet..
Bütün bu gayret ve tedbirlerden sonra Allah’a güvenip dayan. Çünkü Allah herhalde o küfredenlerin kuvvet ve saldırısını durdurup dengeyi sağlar. Çünkü mü’minler kendilerine düşeni yeterince yapıp insan gücünün erişebileceği çizgiye gelince, bu kez İlâhî yardım ve inâyet ardarda tecelli etmeye başlar.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Geçen âyetle mü’minlerin savaşa teşvîk edilmesi emredildi. Aşağıdaki âyetle aynı konuya bir başka açıdan bakılarak savaşta arkadaşını yalnız bırakmayıp ona yardımcı olanın mükâfatı belirtiliyor. Aksi bir davranış içinde ikiyüzlülükte bulunanların ise, bu yüzden ortaya çıkacak şer ve felâketten nasîbini alacağı hatırlatılıyor. Rüzgâr eken fırtına biçer, ata sözünün ne kadar isâbetli olduğu anlaşılıyor. Günümüzdeki anarşik olaylarda bunu -şüpheye yer bırakmıyacak biçimde- doğruluyor.