MEÂLİ:
81- De ki: Eğer (bilfarz) Rahmânʹın çocuğu olsa idi, ben ona kulluk edenlerin ilki olurdum.
82- Göklerin ve yerin Rabbi, Arşʹın Rabbi onların vasfedegeldiklerinden yücedir, münezzehtir.
83- Bırak onları, (tehdit anlamında) va’d olundukları günlerine kavuşuncaya kadar (inkâr ve azgınlıklarına) dalıp oynasınlar.
84- O ki, gökte de tek İlâhʹtır, yerde de tek İlâhʹtır. O hikmet sâhibidir, bilendir.
85- Göklerin, yerin ve ikisi arasındaki her şeyin mülk-ü saltanatı kendisine ait olan O Allahʹın şanı çok yücedir. Kıyâmetʹin kopuş saatinin bilgisi Oʹnun katindadır ve ancak Oʹna döndürüleceksiniz.
86- Allahʹtan başkasına duâ edip yalvaranlar, yalvardıkları şeyin şefaâtine eremezler. Ancak bilerek hak ile (hak adına) şehadet edenler müstesnâ...
87- Eğer onlara kendilerini kimin yarattığını soracak olsan, herhalde «Allah... » derler. O halde nasıl (Hakkʹtan, Oʹna kulluktan) döndürülüyorlar?!
88-89- (Peygamberin) «Ey Rabbim! şüphesiz ki bunlar imân etmeyen bir millettir» sözüne karşılık, «Sen, onlardan vazgeç de selâm (size) de. İleride bileceklerdir» (diye buyuruldu. )
İNİŞ SEBEBİ
Müşriklerin ileri gelenlerinden Nadr b. Hars birkaç arkadaşıyla kendi aralarında şunları fısıldaşıyorlardı: «Eğer Muhammedʹin dediği haksa, o takdirde biz Onu değil, melekleri kendimize şefaâtçi kabul ederiz. Çünkü melekler Allahʹın kızlarıdır. »
Bunun üzerine yukarıdaki âyetler indi. (Lübabu’t-te’vîl)
ALLAH ÇOCUK EDİNMEKTEN MÜNEZZEHTİR
«De ki: Eğer (bilfarz) Rahmânʹın çocuğu olsa idi, ben ona kulluk edenlerin ilki olurdum. »
Bu âyetin tefsirinde farklı yorumlar yapılmıştır. Onları kısaca şöyle sıralayabiliriz:
1- Sizin iddianıza göre, Rahmânʹın çocuğu bulunsaydı, ona ilk ibâdet eden ben olurdum. Oysa Oʹnun eşi, ortağı, dengi, benzeri ve evlâdı yoktur.
2- İbn Abbasʹa göre: (in) edatı, (ma) manasınadır, yani olumsuzluk ifade eder. Bu takdirde âyetin mânası şöyle olur: «Rahmânʹın çocuğu yoktur. Ben buna ilk şâhitlerdenim. »
3- Rahmân’ın bilfarz çocuğu olsaydı, ona ilk saygı gösteren ben olurdum. Ama Oʹnun çocuğu yoktur; O her türlü beşerî sıfatlardan pak ve münezzehtir.
4- Sizin iddianıza göre, Rahmânʹın çocuğu olsaydı, bu sözü ilk red ve inkâr eden ben olurdum.
Oysa Cenâb-ı Hak göklerin, yerin ve İlâhî kudret, saltanat ve azametinin tecelli ettiği en büyük sistem olan Arşʹın Rabbıdır. Her şeyi O yaratıp düzene koymuştur, ama kendisi yaratılmamıştır.
BİRKAÇ GÜNLÜK GEÇİM, OYUN VE EĞLENCE
«Bırak onları, (tehdit anlamında) vaʹd olundukları günlerine kavuşuncaya kadar (inkâr ve azgınlıklarına) dalıp oynasınlar. »
Dünya; hayatın, geliş ve gidişin; nîmet ve mihnetin anlam ve hikmetini iyice anlamamız ve kavramamız; Yüce Yaratan Rabbımızı tanıyıp ibâdet etmemiz için yolumuz üzerine konulmuş bir uğraktır. İkinci hayatın anlam ve hikmeti ancak dünya hayatıyla anlaşılır ve değer kazanır ve o bakımdan iki hayat birbirini tamamlar ve birinin mevcudiyeti diğerinin mevcudiyetini gerektirir.
İnkârcı maddeciler Âhiret Âlemiʹne inanmadıkları için dünya hayatını kendilerine tek amaç seçerler ve birkaç günlük geçimliğin verdiği sarhoşlukla ömürlerini bir hiç uğruna tüketirler. 83. âyetle bu hususa değinilerek insanlar uyarılmakta ve akıl denilen o mânevî cevheri yerinde ve yolunda kullanmaları hatırlatılmaktadır.
GÖKLERİN, YERİN VE ARŞʹIN RABBİ
Seksen ikinci âyetle, varlık âleminin tamamı kasdedilmekte ve ancak bizim görebildiğimize karşılık gökler ve yer; göremediğimize karşılık Arş anılmakta ve Rab sıfatı bu üçüne izafe edilerek varlıkta tek yaratanın, terbiye edip tekâmül ettirenin Cenâb-ı Hak olduğu açıklanmaktadır. Zira her şey Oʹnun yüksek kudretinin eseridir ve ancak Oʹnun kudretinin gözetim ve tasarrufu altındadır. Babalık, oğulluk, kızlık gibi başlangıç ve sonu belli ve sınırlı olan; illet-mâlûl çerçevesinde birbirini izleyen varlıklar ne Rab olabilirler, ne de evlâtlık bağıyla Allahʹa nisbet edilebilirler. Aksi halde illet- mâlûl zinciri sonsuzluğa yönelerek, Cenâb-ı Hakk’ın da bir bakıma illet, bir bakıma mâlûl olması sonucunu doğurur ki bu son derece sakıncalıdır ve fâsit bir daire, kısır bir döngü içinde bütün özelliğini yitirir. Böylece geriye doğru illet-mâlûl halkaları uzayıp gider de sayısı belirsiz Rablerin gelip geçtiği neticesini doğurur. Şüphesiz bu da hem bilimsel olarak, hem de mantıksal olarak hem mümkün değildir, hem de her yönüyle olumlu hiçbir netice vermeye uygun değildir.
GÖKTE TEK İLÂH, YERDE TEK İLÂH ANCAK O’DUR
«O ki, gökte tek ilâhtır, yerde de tek ilâhtır. O hikmet sâhibidir, bilendir. »
Yeryüzünde insanların ve cinlerin; göklerde ise meleklerin tapacağı, ibâdet edeceği tek ilâh, Allahʹtır. O’ndan başka tapılmaya lâyık ilâhlar olsaydı, içinde bulunduğumuz mevcut düzen devam etmez; her ilâh kendine göre bir düzen kurmak isterdi. Tıpkı bir ülkede birden fazla hükümdarın birarada yaşayamayacağı gibi.. Oysa kâinat yaratılalıdan beri belli bir plâna göre düzenlenmiş ve dengede tutulmuştur. Bir değişme, şaşma ve sapma söz konusu olmadığına göre, kâinat her parçasıyla ve sistemiyle bir ilâh’ın varlığına delâlet etmekte ve aksi görüş ve iddiaları kökünden çürütüp reddetmektedir. (Bilgi için bak: Enbiyâ Sûresi: 22. âyetin tefsiri)
Aynı zamanda bu tek ilâh, hem «Hakîm»dir, hem de «Alîm»dir. Her şeyi belli bir amaca yönelik olarak yaratmış ve plândaki yerine oturtmuştur. Gelişigüzel hiçbir sistem ve parça söz konusu değildir ve şüphesiz kurulan bu mükemmel düzen, kıyâmete kadar devam edecektir.
MÜLK BÜTÜNÜYLE ALLAHʹA AİTTİR
«Göklerin, yerin ve ikisi arasındaki her şeyin mülk-ü saltanatı kendisine ait olan O Allah’ın şanı çok yücedir. Kıyâmetin kopuş saatinin bilgisi Oʹnun katindadır ve ancak Oʹna döndürüleceksiniz. »
Madem ki tek ilâhtır, tek Rabdır; eşi ortağı, dengi ve benzeri; çocuğu ve eşi yoktur. O halde varlık âlemi bütünüyle ve her şeyiyle O’nun eseridir ve bu manayla O’nun mülküdür. Bu mülkünü düzenleyip dengede de tutan ancak O’dur. O bakımdan kurduğu bu düzeni, ezelde hazırladığı plâna göre, değiştirecek de O’dur. O mutlak surette hikmetle iş görür, bilgiyle yürütür. Var kıldığı bu kusursuz düzeni ne zaman bozup yeni ve kalıcı düzeni getireceğini de ancak O bilir. Bu konuda kimseye bilgi vermemiştir. Ancak birtakım alâmetlerine dikkatlerimizi çekmiştir.
ALLAH’I BIRAKIP BAŞKASINA DUA EDİP TAPANLAR
«Allah’tan başkasına duâ edip yalvaranlar, yalvardıkları şeyin şefaâtine eremezler. Ancak bilerek hak ile (hak adına) şehadet edenler müstesnâ.. »
Kendi beşerî seviyesini, hilkat kanununun amacını; kulluk ve İlâhlık münasebetini yeterince veya hiç bilmeyenler, ömürleri süresince mânevî boşluklarını doldurmakta hep hatâ ederler ve kutsal bir ışık beklerken karanlıklara gömülürler.
Seksen altıncı âyette, «Allah’tan başka.» terkibi, canlı-cansız olarak İlâhlaştırılan bütün şeyleri kapsamaktadır. Cansız eşyadan meded beklemek, aydınlatıcı, ferahlatıcı bir esinti ummak abes ve anlamsızdır. Ancak Allah’ın kutsal tanıttığı «Hacerüʹl-Esved», «Kâbe» tazîme lâyık görülmüştür ki, aslında onlara gösterilen tazîm Cenâb-ı Hakk’adır. İnsanlardan ise duâ beklenir ki bu da yine Allahʹa yönelmenin bir başka vasıtası sayılır. Ayrıca Allah’ın izin vereceği peygamberlerin, sıddîkların, şehidlerin ve sâlih kişilerin de Âhiret gününde şefaati umulur. İlim adamlarına, İslâmʹa hizmet edenlere, din mürşitlerine ve dini teblîğe çalışanlara da saygı göstermek sünnettir. Gösterilen bu saygı da Peygamber (A. S. ) Efendimizin tavsiyesiyle yapıldığı için şirkten uzaktır.
Âyette «Ancak bilerek hak ile (hak adına) şehadet edenler müstesnâ.. » denilmektedir, yani bunların duâ ve şefaâti umulur. Çünkü hizmetleri hak adına ve hak içindir. «Lâ ilâhe illallah» onların yolu ve amacıdır.
İsa Peygamber’e ve Üzeyirʹe, aynı zamanda meleklere ibâdet edenler olmuştur. Bu, küfürdür; çünkü ibâdet ancak Allahʹa yapılır. Ne var ki bunları hak adına sevmekte bir sakınca yoktur. Kıyâmet gününde ise, Allah kendilerine izin verirse şefaâtleri beklenir.
Mekkeli müşrikler ise, hem kaba çizgilerle Allah’ın varlığını kabul ederlerdi, hem de putları ilâh kabul edip şefaâtlerine erişmek için onlara taparlardı. Kur’ân bu şaşkınlara şöyle seslenmektedir: «O halde nasıl (Hakʹtan, Oʹna kulluktan) döndürülüyorsunuz!? »
HZ. PEYGAMBERʹİN (A. S. ) MÜŞRİKLER HAKKINDAKİ KANAATİ
«(Peygamberin) «Ey Rabbim! şüphesiz ki, bunlar imân etmeyen bir millettir» sözüne karşılık, «sen onlardan vazgeç de selâm (size) de. İleride bileceklerdir» diye (buyuruldu).
Yılların ardı arkası kesilmeyen mücadelesi, Hz. Muhammed’de (A. S. ) şu kanaati doğurmuştu: Mekkeli müşrikler imân etmiyecekler. Onun için ne yapmak gerekiyordu? Kendisinden önceki bazı peygamberlerin, bu çizgiye gelindiğinde söyledikleri sözler olmuştu; örneğin Nûh (A. S. ): «Rabbim, yeryüzünde kâfirlerden dolaşıp yurt edinen bir kimse bırakma. Eğer onları bırakırsan senin kullarını saptırırlar ve sadece İlâhî sınırları çiğneyen çok nankör, aynı zamanda ahlâksız evlât doğurup yetiştirirler» diye bedduâ etmişti. (Nûh Sûresi: 26, 27)
Cenâb-ı Hak, Peygamberimize (A. S. ) iki sebepten dolayı şöyle tavsiyede bulunmaktadır: «Onlardan vazgeç de «selâm (size)» de. İleride bileceklerdir. »
O sebeplerden biri, Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz’in âlemlere rahmet olarak gönderilmesi; diğeri de Mekkeli müşriklerden çoğunun yakın gelecekte İslâm’a girecekleridir.
Zuhruf Sûresi’ne, Kur’ân’ın açık, ortada ve açıklayıcı, aydınlatıcı bir kitap olduğu konu edilerek başlandı. Putperest müşriklerden çoğunun ileride hakkı idrâk edeceklerine ve böylece mü’minlerin de sıkıntıdan kurtulacağına işâretle sûre noktalandı.
Bu sûrenin de tefsirini bize müyesser kılan Cenâb-ı Hakk’a hamd-u senâlar; sünnetiyle yolumuzu aydınlatıp Kur’ân-ı Kerîmʹi anlamamızı kolaylaştıran Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz’e ve âline salât-ü selâmlar olsun.