MEÂLİ:
26- Allah size (dinî hükümleri ve hükümlerin bağlı bulunduğu ahlâkî ölçüleri) açıklamak, sizden öncekilerin yollarını (örnekleriyle sergileyip) göstermek ve tevbenizi kabul etmek ister. Allah bilendir ve yegâne hikmet sâhibidir.
27- (Öyle ya) Allah tevbelerinizi kabul etmek ister. Şehvetlerine uyup gidenler ise, sizin( doğru yoldan) iyice sapmanızı arzu ederler.
28- Allah sizden (ağır sorumlulukları, taşınması zor yükleri) hafifletmek ister. İnsan oldukça zayıf (irâdeli) yaratılmıştır.
İLGİLİ HADÎSLER
«Dinin (ve dindarlığın) Allah katında en sevimlisi, bâtıldan uzak hakka yönelik koskolay olanıdır. » (Buharî/imân: 29 - Tirmizî/menakîb: 32, 64 - Ahmed: 1/236)
«Ben, bâtıldan uzak hakka yönelik koskolay bir dinle gönderildim. » (Ahmed: 5/266-6/116, 233)
DİNÎ HÜKÜMLER AKIL YOLUYLA DEĞİL, VAHİY YOLUYLA BİLİNİR
Gerçi insan, zekâsıyla, aklıyla ve bir takım yetenekleriyle hakikatı bulmaya, bulup kavramaya çalışır, ama bu hep sınırlıdır. Objektifleşme gayretimizin durmadan aklımızı harekete geçirmesi, eşyayı daha iyi anlamamıza yardım eder. Ne var ki hakikat bunun çok ötesindedir. Aklın ve zekânın hududunu aşar. Bunun için Hazreti Peygamber (A. S. ): «Allahım! Eşyanın hakikatini olduğu gibi bana göster.. » diye duâ etmiştir. (Bunun hadîs olduğunu daha çok tasavvufçular söylerler.)
O’nun gibi, Bir olan, öncesiz ve sonrasız bulunan Allahʹı, Oʹna kulluk görevimizin hikmet ve manasını, bunun ölçü ve biçimini, âhireti ve ilgili hakikatleri, kabir âlemini aklımızla çözüp anlamamız mümkün değildir. Çünkü aklın sınırı ve ilgilendiği şey, fizik âlemidir. Bunlar ise daha çok metafizikle ilgilidir.
İşte konumuzu oluşturan 26. âyetle bu hususa temas edilerek, «Allah size (dinî hükümleri ve hükümlerin bağlı bulunduğu ahlâkî ölçüleri) açıklamak ister.. » buyurulmuştur. Bu bakımdan «Dinsiz akıl kör, akılsız din topaldır.. » diyenler yanılmamışlardır. İşte peygamber ve kitap gönderilmesinin sebeplerinden bir kısmı bunlardır; yani aklın sözü edilen hususlarda mutlaka vahye ihtiyacı vardır.
HAK DİNLERİN KAYNAĞI BİRDİR
«Allah size açıklamak, sizden öncekilerin yollarını göstermek ve tevbenizi kabul etmek ister. »
Aynı kaynaktan süzülüp gelen hak dinler arasında ortaklaşa noktalar mevcuttur. Toplumun selâmeti, âilenin saadeti ve devamlılığı için kutsal kitaplarda yer alan hükümler ve tavsiyeler arasındaki yakınlık, benzerlik ve derece derece daha tekâmül edilmişlik bize kaynağın aynı olduğunu, aynı amaçlar güdülerek vahiy yoluyla indirildiğini göstermektedir. Diğer kutsal kitaplarda beşer e I i dokunarak değiştirilen İlâhî beyân ve belgelerin Kurʹân tarafından tashîh edildiğini de bilmekteyiz. Kurʹân son kitap olma özelliğiyle kendisinden önceki kitap ve sahifelerin Allah tarafından indirildiğini ve gönderilen her peygamberin hak olduğunu ilân ederken, kasıtlı ve çok tutucu ellerin tahrif ettiği kutsal kitaplardaki son din ve son peygamberle ilgili belgelerin çoğu anlaşılmaz hale sokulmuş ve böylece dinler arasındaki bağlantılar koparılmıştır. Bu yüzden Kurʹân birçok âyetlerle Musa ve İsa Peygamberleri saygı ile anar, onların hak peygamber olduklarını ilân eder. Ama haham ve papazların bu kitaplar arasında ciddi ve objektif bir mukayese zahmetine katlanmadıkları, aksine bazı hükümleri değiştirip, tanınmaz hâle soktukları ve o sebeple de Yahudilerle Hıristiyanların Hazreti Muhammedʹi peygamber, Kur’ân’ı da İlâhî kitap olarak kabul etmedikleri bilinmektedir.
Allah ise Kurʹân’da daha önce gelip geçen peygamberlerin yollarını hatırlatarak onlara iman edip doğru yolda yürüyen mutlu toplulukları örnek veriyor ve böylece dinler arasında ortaklaşa bağların bulunduğunu bilhassa belirtiyor.
AHLÂKÎ YÖNÜ
«Şehvetlerine uyup gidenler ise, sizin (doğru yoldan) iyice sapmanızı arzu ederler. »
Her çağda ve devirde mide ve uçkuruna bağlı kalıp günlük hayatını bu doğrultuda acımasızca harcayan donuk ruhlu, tıkanık kalpli, silik vicdanlı, körpe dimağlı nice şehvet mübtelası kimseler vardır. Bunların dindarlığa, güzel ahlâka, erdemliğe hiç ama hiç tahammülleri yoktur. Fırsat buldukça bu düzeyde bulunan kişileri alaya alarak kendilerini aşağılık çukurundan çıkarma görüntüsü vermeye çalışırlar.
Ve yine bu tipler, içine düştükleri bataklığın, ister istemez hayatın tek yolu ve amacı olduğunu, çevrelerine aşılamak ve yoldaşlarının sayısını artırmak için büyük gayretler harcarlar. Toplumun posası sayılan bu tipleri ıslâh etmek çok zor, hattâ bazı bölgelerde imkânsızdır. Meğerki Cenâb-ı Hak hidayet verip inayet buyura...
Yıllar yılı din adamlarını alay konusu edinen, şiir, roman, hikâye, sinema, tiyatro ve benzeri sanat dallarıyla dine ve ondan kaynaklanan güzel ahlâka en ağır darbeyi indirenler de daha çok bunlardır.
Dün peygamberin karşısına çıkıp onu alaya alan, olmadık yalan ve iftiraları atan, bir sürü beyinsiz şirreti onun yakasına salıveren Ebu Cehiller ne ise, bugün Kurʹân hükümlerini çağdışı ilân edip, onu çöl kanunu diye vasıflandıranlar; kadının vücut hattını göstermiyen geniş mantoyu gericilik sayıp din ve ahlâk düşmanlığı kusanlar da odur.
Kur’ân’da mü’minlerin dikkati bu şehvet mübtelâlarına çekilerek, «Şehvetlerine uyup gidenler ise, sizin (doğru yoldan) iyice sapmanızı arzu ederler. » cümlesiyle gereken uyarı yapılmıştır.
Evlenme konusunda bilhassa bu hususlara parmak basılması çok anlamlıdır. İslâm, kadını şehvetperestlerin ağından ve ağzından kurtarmayı amaçlarken onun kadınlık ve annelik gibi iki önemli vasfını bütün vekar ve terbiyesiyle korumayı planlamış, bunu yıkmak isteyenlerin karakter ve tutumunun portresini çizmiştir.
HAFİFLETİLEN AĞIR YÜK
«Allah sizden (ağır sorumlulukları, taşınması zor yükleri) hafifletmek ister.. »
Bu konuda Tevrat ile Kurʹân arasında mukayese yaparak bir kaç misal vermemiz, İlâhî muradı yansıtmamıza yardımcı olur:
TEVRAT: «Bir adam kızıyla anasını birlikte alırsa bu alçaklıktır; aranızda alçaklık olmasın diye kendisi ve kadınlar ateşte yakılacaklardır. » (Levililer: 10/14).
KURʹÂN: «Karılarınızın anaları (size) haram kılınmıştır. » (Nisâ: 23).
Zina suçu dört şahitle tesbit edildiği takdirde sadece zina eden erkekle kadın öldürülür, ateşle yakılmaz.
TEVRAT: «Bir adam bir kız alır da kızın kız olarak bulunmadığını iddia eder ve doğru çıkarsa, o zaman genç kadını babasının evinin kapısına çıkaracaklar ve şehrin adamları onu taşla taşlıyacaklar ve ölecek.. » (Tesniye: 22/21).
KURʹÂN ise, karısının zina ettiğini iddia eden koca, bu iddiasını gözleriyle fiil halinde görmüş dört erkek şahitle isbat edemediği takdirde LİAN yapılır ki bu, kadını büyük bir iftiradan korumakta ve haksız bir iddiaya kurban etmemektedir. Nitekim Nur sûresi 6-9. âyetlerle konu şöyle açıklanmıştır: «Kendi eşlerine (zinâ suçu isnât edip iftira) atanlar ve kendilerinden başka şâhitleri bulunmayanlardan herbirinin şâhitliği, doğrulardan olduğuna dair dört defa Allah ile (yemin edip) şehadette bulunmasıdır.
Beşinci defa, eğer yalancılardan ise Allahʹın lânetinin kendi üzerine olmasını söylemesidir.
Kocasının elbette yalancılardan olduğuna dair kadının dört defa Allah ile yemin edip şehadette bulunması,
Beşinci defa, eğer kocası doğrulardan ise Allah’ın gazabının kendisi üzerine (inmesini) dilemesi, kadından cezâyı savar. »
TEVRAT’ta zina konusunda evli, bekâr, hür ve câriye farkı gözetilmeksizin hepsinin öldürülmesi emredilmiştir.
KURʹANʹda ise, bekârlara yüz değnek vurulması, evlilerin öldürülmesi emredilir. Cariye ve köleye, hür kişiler hakkında uygulanan cezânın yarısının uygulanması hükme bağlanır.
Akrabadan kimlerle evlenmenin haram kılındığında Kurʹân ile Tevrat birleşir. (Bu konuda geniş bilgi için bak: Tevrat/Tesniye: 27/20 Kur’ân’da ise, Nisâ sûresi: 22, 23. âyetler)
Görülüyor ki Tevrat’taki bazı ağır hükümler Kur’ânʹda hafifletilmiştir. Tabii bu misalleri çoğaltmak mümkün. Sosyal alandaki gelişme, daha medenice yaşama şuurunun uyanması, İlmî hareketin başlaması, dinî hükümlerin tekâmülünü gerektirmiş ve böylece en son dinde beşere daha çok kolaylıklar sağlanmıştır.
Beyhakîʹnin «Şa’büʹl-İmân» bölümünde İbn Abbasʹın (R. A. ) bu âyetlerle ilgili olarak şöyle dediği rivâyet edilmiştir:
«Nisâ sûresinde sekiz âyet var ki, bu ümmet için üzerine güneşin doğup battığı her şeyden hayırlıdır. » Konumuzu oluşturan üç âyet onlardan üçüdür.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Geçen âyetlerle yetimlere karşı nasıl davranılacağı, mallarının korunması, rüşde erince kendilerine şahit huzurunda teslim edilmesi hakkındaki hükümler açıklandıktan; eline geçen malı harvurup harman savuran sefihlere mal teslim edilmemesi tavsiye edildikten sonra kadın haklarına geçildi, mehirlerin örfe uygun verilmesi emredildi. Hür kadınlarla câriyelerin nikah ahkamı ve bunun sebepleri üzerinde duruldu.
Aşağıdaki âyetlerle buraya kadar anlatılan hükümlerin bir özeti veriliyor. Zulüm ve haksızlıktan kaçınılması tenbih edilerek insan haklarının zedelenmemesine dikkatler çekiliyor ve meşru ticarete teşvik ediliyor.