MEÂLİ
215- Sana neyi harcayacaklarını soruyorlar; de ki: Hayırdan sarfedeceğiniz, and baba, en yakınlar, yetimler, düşkünler ve yolda kalmışlar içindir. Hayırdan ne işlerseniz, şüphesiz ki Allah onu bilir.
İNİŞ SEBEBİ
İbn Abbas (R. A. ) diyor ki:
«Ashabdan geniş bir servete sâhip bulunan İbn Cemûh (R. A. ), Resûlüllâh (A. S. ) Efendimize gelerek:
- Ey Allahʹın Peygamberi! Ne ile ve kime sadaka vereyim? diye sorduğunda yukarıdaki âyet indi. » (Kurtubî ve İbn Cerîr tefsirleri).
Ebû Hüreyre (R. A. ) diyor ki:
«Resûlüllâh (A. S. ) bir gün ashabına: «Sadaka verin! » buyurdu. Orada hazır bulunan bir adam sordu:
- Yanımda bir dinar (altın para) var..
Peygamber ona şu cevabı verdi ve aralarındaki konuşma şöyle devam etti:
- Onu kendine harca..
- Yanımda bir dirhem daha var?.
- Onu eşine harca..
- Bir dirhemim daha var?.
- Onu da çocuğuna harca..
- Yanımda bir dirhem daha var?
- Artık onu da daha iyi harcamayı bilirsin.. (Ahmed bin Hanbel - Nesâî).
HAYIRDA ÖNCELİKLE GÖZETİLECEKLER
Kur’ânʹda hayırda, harcanacak malda ve yardım eli uzatılacak konularda öncelikle gözetilecekler yukarıdaki âyetle en ölçülü ve anlamlı biçimde sıraya konulup belirtilmiştir:
1. Hayatlarını çocuklarının yetişmesine veren, kendi sağlıkları pahasına onların sağlığını koruyan ana, baba..
2. Istıraplı, üzüntülü ve felâketli günlerimizde koşup bize teselli olan, dertlerimizi paylaşan, her bakımdan yardımcı olmaya çalışan en yakınlarımız..
3. Kendilerini besleyip korumaktan âciz kalan; ana-baba sevgi ve şefkatından yoksun bulunan ve topluma yararlı insanlar olarak yetiştirilmeleri gereken; her bakımdan ilgiye muhtaç bulunan yetimler..
4. Her türlü maddî gelirden mahrum olan, hayatını sürdürme imkânlarını yitiren düşkünler..
5. Memleketinden uzak, tanınmadık bir yerde yolculuğu için hazırlayıp beraberinde taşıdığı azığını ve parasını yitiren, ya da elde olmayan bir sebeple vaktinden önce tüketen ve Allahʹtan başka yardımcısı kalmayan yolda kalmışlar..
ZEKÂT DIŞINDA TOPLUMU SAĞLAM ÖLÇÜLERLE OLUŞTURAN YARDIMLAR
Âile toplumun temeli ve en küçük ünitesidir. Millî bütünlüğün değişmez elementi sayılır. Bu yapısı sağlam olan, fertleri arasında yardımlaşma ve dayanışma bulunan toplum, o nisbette güçlü ve huzurludur. İslâm, millet yapısında önce fertlerin vicdanını geliştirmekle işe başlar; sonra âile bünyesini fazîlet temeline oturtur ve bu doğrultuda sağlam karakterli, temiz vicdanlı, merhamet dolu gönüllere sâhip bir toplum meydana getirir.
Allahʹın sunduğu sayısız niʹmetleri ve bir nice açık belgeleri gören, sonra da bu bilinç içinde Allah’a kul olmanın vecibelerini yerine getiren bir millet her şeyden önce birbirini seven, birbirine yardımcı olan olgun insanlarla ölçü ve anlamını, amaç ve hedefini bulmuş olur. Bölünmekten kurtulur.
Allah bunun için milletlerin hayatında çetin sınavların bulunduğunu belirtirken, milletlerin temel yapısını oluşturan aile ve toplum bünyesinde zekât dışındaki yardımlaşmanın önemine dikkatleri çekiyor.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıda geçen âyetle mü’minler arasında en çok ilgi gösterilmesi ve yardım edilmesi öngörülen sınıflardan ve bu nedenle toplum bünyesinde sağlanacak birlik ve dayanışmadan bahsedildi. Ülkenin bir bütün olarak düşmana karşı sağlam bağlarla birbirine bağlı bulunmasının yol ve yöntemleri kısmen anlatıldı. Aşağıdaki âyetle, insanlara bir sürü dert ve ıstırap kapısı açan fakat yeryüzündeki azgınlığı, haklara tecavüzü, insan haklarının çiğnenmesini önlemek için zorunlu olan savaştan söz ediliyor, bunun dosdoğru inanmışlara farz kılındığı hatırlatılıyor. Barış ve esenliğin her zaman savaşa hazır durumda bütün önlemler alınarak köklü bir güç oluşturulduğunda gerçekleşebileceğine işâret ediliyor. Ülkede fitne ve kargaşalık çıkarmanın adam öldürmekten daha beter olduğuna parmak basılarak din ve vatan düşmanlarının hiç durmadan soğuk ve sıcak savaş peşinde koştukları belirtiliyor. Soğuk savaşı kültür yoluyla sürdüreceklerine ve böylece inanmışları dinlerinden döndürmeye çalışacaklarına ve bilhassa düşmanın bu sinsi metodunun bilinmesinde büyük bir gereksinme bulunduğuna dokunuluyor.