MEÂLİ:
83- Sana Zülkarneynʹden soruyorlar. De ki: Ondan size bir haber anlatacağım:
84- Şüphesiz ki biz onu yeryüzünde kudretli biçimde yerleştirip imkân verdik ve ona (gereken) her şeyden (kolaylaştırıcı bir) sebep verdik.
85- O da bir sebebi (seçip ona göre) bir yol izledi.
86- Sonunda Güneşʹin battığı yere (iyice Batı cihetine) ulaştı; onu kara balçıklı bir suya batar (görünümünde) buldu. O kesimde bir millete rastladı. Biz de ona, «Ey Zülkarneyn! ya azâba uğratırsın, ya da haklarında güzel muamelede bulunabilirsin, (bu hususta serbestsin)» dedik.
87- Dedi ki: «Kim zulmederse, ona azâp edeceğiz; sonra da o Rabbına döndürülür. O da ona görülmedik bir azâp ile azâp eder.
88- Ama kim imân edip iyi-yararlı amelde bulunursa, ona da en güzel mükâfat vardır ve ona buyruğumuzdan kolay olanı söyleyeceğiz. »
89- Sonra o başka bir yol tuttu.
90- Tâ ki Güneşʹin doğduğu yere (iyice doğu kesimine) ulaşınca, güneşi öyle bir millet üzerine doğuyor buldu ki, onlara Güneşʹten (korunacak) bir siper yapmamıştık.
91- İşte böylece onun yanında olan her şeyi kuşatıp biliyorduk.
92- Sonra o başka bir yol tuttu.
93- Tâ ki, iki sed arasına ulaştığında, onların önünde neredeyse hiç söz anlamaz bir millete rastladı.
94- Onlar, «Ey Zülkarneyn! doğrusu şu Yeʹcûc-Meʹcûc yeryüzünde durmadan fesât çıkarıyorlar; bizimle onlar arasında bir SED yapman için sana bir harç (gereken vergi ve masrafı) versek olmaz mı? » dediler.
95- Zülkarneyn onlara dedi ki: «Rabbimin bana verdiği imkân, kudret ve iktidar daha hayırlıdır. Bununla beraber siz gücünüzle bana yardım edin de sizinle onlar arasına sağlam bir SED yapayım.
96- Bana demir kütleleri getirin. » Bununla iki dağ arası (doldurup) eşit duruma gelince Zülkarneyn, «körükleyin! » diye emretti. Sonunda demirler ateş haline gelince, «bana erimiş bakır getirin de üzerine dökeyim» dedi.
97- Artık o Ye’cûc-Me’cûc ne onu aşabildiler, ne de bir gedik açmaya güç getirebildiler.
98- Zülkarneyn, «bu Rabbimden verilen bir rahmettir. Rabbimin belirlediği vakit gelince bunu yerle bir eder. Rabbimin verdiği söz haktır (hedefinden, amacından) şaşmaz, » dedi.
İNİŞ SEBEBİ
Katadeʹye göre, Yahudilerden birkaç kişi iki boynuzlu kralın kim olduğunu Peygamber (A. S. ) Efendimizʹden sordular. Bunun üzerine ilgili âyetler indirilmiştir. (Esbâb-ı Nüzûl/Nisabûrî: 75)
Diğer bir rivâyette ise, Mekkeliler Kitap Ehli olan Yahudilere adam gönderip Hz. Muhammedʹi (A. S. ) çetin bir sınavdan geçirmek için birkaç soru hazırlayıp göndermelerini istemişlerdi. Onlar da şu üç şeyden sormalarını tavsiye etmişler: Ruh, Ashab-ı Kehf ve Zülkarneyn..
Bunun üzerine ilgili âyetler iniyor. (Tefsîr-i İbn Kesîr: 3/100- Câmiu’l-Beyân Fi-Tefsîri’l-Kur’ân: 16/7)
İLGİLİ HADÎSLER
«Peygamber (A. S. ) Efendimiz şehadet parmağını baş parmağının orta kısmına getirip halka yaptı ve şöyle buyurdu: «Yaklaşmakta olan şerden vay Arapların haline! Bugün şu gördüğünüz (halka) gibi, Yeʹcüc ve Meʹcüc’un sağlam seddi fetholundu (açıldı). » (Buharî/fiten: 4, 28, enbiyâ: 7, menakıb: 25, talâk: 24- Müslim/fiten: 1, 3- Tirmizî/fiten: 23- İbn Mâce/fiten: 9- Ahmed; 2/341, 530- 6/428, 429)
«And olsun ki, Yeʹcüc ve Me’cüc çıktıktan sonra da Beytullah’a haccedilecek ve umre yapılacaktır. » (Buharî/hac: 47- Ahmed: 3/27, 48. 64)
ZÜLKARNEYN KİMDİR?
Bu isim ve başardığı fütuhat hakkında gerek bazı tarihçilerin, gerekse müfessirlerin farklı görüş, tesbit ve yorumları olmuştur. Detayına geçmeden bu görüş ve tesbitleri özetler halinde aşağıya sıralamayı uygun gördük:
1- Medlerle Fârislerin hükümdarıdır. Nitekim Zülkarneyn bu iki ülkeyi zapt edip kendi idaresi altına almıştır. (M. Ö. 1000)
2- Birinci Darâ. Bu, İran (Pers) imparatoru olarak tarihe geçmiştir. (M. Ö. 350-486)
Darâʹnın Zülkarneyn olduğunu daha çok Yahudî Ansiklopedisi yazmıştır. Sınırları ise, Ermenistan, Kafkasya, Hindistan ve Turan steplerini içine almaktadır. Ancak yapılan ciddi tesbitlere göre, Darâ Zerdüştür. Kur’ân-ı Kerîmʹin tanımlamasına göre, Zülkarneyn bir olan Allahʹa inanan bir muvahhittir.
3- MakedonyalI Büyük İskender. (M. Ö. 356-323)
Kurʹân’da Zülkarneyn ile ilgili tarifler buna da uymamaktadır. Önce Büyük İskender; ünlü filozof Aristotelesʹin eğitimi altında yetişmiştir. Bilindiği gibi, Aristo tek tanrı inancına bağlı değildi. Sonra Büyük İskender İranlIları da yendikten sonra yarı tanrı sayılan en yüksek kral ünvanını aldı. Ayrıca Olympos tanrıları adına, kule biçiminde on iki sunak yaptırdığı da bilinmektedir. Diğer yandan birçok ülkeleri fethederken çok zalimce davranmış, bazan girdiği şehirleri yerle bir etmiştir. (Bilgi için bak: Meydan LAROUSSE)
4- Afridun B. Esfiyan. (İbrahim Peygamber devrine rastlar)
5- Merziban b. Merduye (İbn İshâk’ın görüş ve tesbiti)
6- Ebû Kerb Semiy b. Ubeyd el-Efrîkış el-Himyerî. (Ebû Reyhan Birûnî’nin tesbit ve görüşü)
7- Râyis oğlu Saʹb. (Tarih-i Ebû’l-Fidâ’nın tesbit ve görüşü)
8- İran kralı Kisra (Hüsrev).
Görüldüğü gibi önümüzde sekiz kadar kral ismi bulunuyor. Şüphesiz ki bunlardan hangisinin Kurʹânʹın tarif ettiği Zülkarneyn olduğunu net ve kesin çizgileriyle ortaya koymak çok zordur. Geniş araştırmaya ve uzun süreye ihtiyaç vardır.
Tarihçiler daha çok bu tarifin Darâ (Darius)a uyduğu üzerinde dururlarsa da, Pers İmparatoru Hüsrev üzerinde duranların tesbit ve yorumları biraz daha inandırıcıdır. Nitekim Hüsrevʹe Araplar Nuşirevan-ı-âdil demişlerdir. Gerçi bundan önce de Hüsrevler gelip geçmiştir. Çünkü gerek Kisra, gerekse Hüsrev, İran krallarına verilen genel bir isimdir. O bakımdan M. Ö. altıncı asırda imparatorluk kuran Kisra’nın yapmış olduğu geniş fütuhatın, Zülkarneyn’le ilgili tariflere birçok yönden uyduğunu söyleyenler olmuştur. Ama bunların hiçbirisi için kesin bir ifade kullanmamız mümkün değildir. Zira Zülkarneyn’in hangi hükümdar olduğunu az veya çok tesbit edip anlayabilmemiz için, önce doğuda, batıda, güney ve kuzeyde yaptığı fetihleri tesbit etmek, sonra meydana getirdiği seddin nerede olduğunu belirlemek ve sonra da Ye’cüc ve Meʹcuc’dan hangi ülke insanlarının kasdedildiğini araştırıp ortaya koymak gerekir.
O halde önce Kurʹân’ın belirttiği ölçüler içinde Zülkarneyn’in özelliklerini tesbit edip sıralamamızda, sonra da Ye’cüc, Me’cüc ve Sed hakkında toplayabildiğimiz bilgileri vermemizde yarar vardır.
Zülkarneyn’in özellikleri:
Kur’ân-ı Kerîm bu peygamber yolunda olan hükümdarın birtakım vasıf ve özelliklerini vermek suretiyle tarihçilere ve araştırıcılara ip uçları vermektedir. Onları şöyle sıralayabiliriz:
a) Üstün yeteneklere, geniş kudret ve imkânlara sahip,
b) Yeterince bilgili, kültürlü olup dünya coğrafyasının önemli bir kısmını bilen ve İlâhî inâyete mazhar,
c) Zâlimlere hadlerini bildirip azâp eden; âhiret azabına kesinlikle inanan ve iyi ahlâklı dindar toplumları ve kavimleri himaye eden,
d) Kuvvet ve kudreti, başarı ve zaferi bütünüyle Allahʹa döndüren, kendi haddini bilip Hakk’a karşı teslimiyet gösteren,
e) Kıyâmetin bir gün kopacağına, mevcut düzen ve sistemlerin bozulacağına inanan büyük bir lider..
Sözü edilen ve Zülkarneyn sanılan sekiz hükümdarda, Kurʹânʹda belirtilen bu vasıfları aramak gerekir. Şüphesiz ki, böyle bir tesbite kapı açmak, hem yorucu olur, hem de başlı başına bir kitap hazırlamayı gerektirir. O bakımdan biz bu tesbiti inanmış uzman tarihçilere bırakmayı daha uygun bulduk.
Ayrıca iki dağ arasında demir ve bakırdan meydana getirdiği sağlam seddin nerede olduğu da ayrıca bir araştırma konusudur. Kafkas dağlarında olduğu ihtimali, tarihçiler tarafından daha kuvvetli görülmekte ve bunun Dağıstan yöresinde Derbent Seddiyle yakından benzerlik arzettiği belirtilmektedir. Allah daha iyisini ve daha doğrusunu bilir.
YE’CÜC - ME’CÜC
Bu iki isim üzerinde de hayli durulmuş ve farklı tesbitler ve yorumlar yapılmıştır. Onları şöyle özetliyebiliriz:
1- Tevrat’ta «Me’cüc»ün, Hz. Nuh’un (A. S. ) oğlu Yafesʹin iki oğlu olan Gomer ile Maday arasında gösterilir. Gomer Cimmerleri; Maday, Medleri temsil eder. (Fazla bilgi için bak: Hezekiel: 238- 39/6)
2- Ansiklopediya Britannika’da Gağ ile Maguğ’un İskitler oldukları belirtilir. Bu durumda Me’cüc’ün, Karadeniz’in kuzey ve doğu kesimlerini kapsadığı düşünülebilir.
3- Birinci Darâ’nın Azerbaycan ile Ermenistan dağları arasında rastladığı İskitler, ya da Sakalar’a bu isim verilmiş olabilir. (Bilgi için bak: Tanrı Buyruğu: 2/493)
4- Tatarlar olduğu da sanılmaktadır. Şöyle ki: Tatarlarʹa Yeʹcüc, Moğollar’a Me’cüc denildiği iddia edilir. Bunların ülkesi, Tibet’ten Çin’e ve batıda Türkistanʹa kadar uzanırdı. Timuçin (Cengizhan)ın yeryüzünde çıkardığı bozgunculuk buna delil gösterilir. Nitekim ilgili hadîsler bölümünde naklettiğimiz hadîsin Cengiz istilâsına işâret olduğu sanılmaktadır.
5- Batılı ilim adamlarının bunlara Yagog, Magug dedikleri ve yeryüzünü fitne ve fesada boğmakta sanki İblîsʹin soyundan gelen bozguncu bir ırk olduklarını ileri sürdükleri de bilinmektedir. (Fazla bilgi için bak: Tefsîr-i Merâğî: 16/13, 14)
ZÜLKARNEYN KISSASINDAN ÖĞÜTLER VE İBRETLER
- Hükümdar sağlam bir imâna sahip olunca, ülkesinde ve çevresinde kudretinin tesirleri hissedilir.
- Hükümdar, bütün kuvvet ve kudreti, başarı ve olumlu sonuçları Allahʹa döndürürse, yani Oʹna ait olduğuna inanırsa, Allah da onun kalbini ve kafasını en doğru ve en yararlı konulara ve yollara açar, fetihte bulunur.
- Bu düzeye gelen hükümdar yeryüzünde Allahʹın halîfesi sayılır. Allah adına zalimleri cezalandırır, iyileri mükâfatlandırır.
- Yeryüzünde bozgunculuk yapanların azgınlık ve taşkınlıklarını durdurur ve her yönüyle İslahatçı olur.
- Allahʹın verdiği mülk ve kudretin kıymetini ve hikmetini bilir. Başkalarını ezip zulmetmez, hakları çiğnemez.
- Elde ettiği her başarıyı Allahʹın kendisinden yana indirdiği bir rahmet kabul eder ve bunun şükrünü yerine getirmeğe çalışır.
- Allah’ın koyduğu hayat kanunlarına ve insana ayırdığı şerefli yere bağlı kalır. Allah’ın sözlerinin mutlaka gerçekleşeceğine inandığı için hiçbir zaman umutsuzluğa düşmez, paniğe kapılmaz.
DEMİR VE BAKIR
Seddin iki dağ arasındaki boşluğu veya geçidi aşılmayacak yükseklikte demir kütleleri ile doldurması, körükleterek akkor haline getirilmesini sağlaması ve sonra da üzerine eritilmiş bakır döktürerek tek parça haline sokması çok dikkat çekici bir olaydır. Şöyle ki:
a) Bu iki madenin tarihlerinin çok gerilere gittiği kesindir.
b) O bölgede bol miktarda demir ve bakır yataklarının bulunduğunda şüphe yoktur.
c) Yine o bölgede bu iki maddenin işletildiği anlaşılıyor.
d) Bu iki madeni karıştırıp Zülkarneyn’in talimatı doğrultusunda işleyen ustaların o bölgede bulunduğu da ayrı bir ip ucudur.
Çin Seddi olabilir mi?
4000 Km. yi bulan ve Tibet yaylasının içlerine kadar uzanan bu set, önce demir ve bakırdan değil, taştan yapılmıştır. Buna teşebbüs eden Zülkarneyn değil, Şi Huang adlı bir imparatordur. Onun, bu seddi Çinli’lere kamçı, dayak, işkence ve ıstırap vererek yaptırdığı bilinmektedir. Oysa Zülkarneyn âdil bir hükümdardı. Kimseye zulüm ve işkence etmemiştir.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, hem Yahudilerle müşriklerin bir sorusu cevaplandırılmış, hem de âdil, kudretli bir hükümdarın icraatından örnek alınacak pasajlar verilmiş oldu. Son olarak da Zülkarneyn’in seddi yaptırdıktan ve gerekli fetihlerde bulunduktan sonra, «Bu Rabbımdan verilen bir rahmettir. Rabbimin belirlediği vakit gelince bunu yerle bir eder. Rabbımın verdiği söz haktır, şaşmaz.. » diyerek tam bir teslimiyet içinde mahviyetkâr bir duyguyla Hakk’a baş eğdiği açıklandı.
Aşağıdaki âyetlerle, kıyâmetin ilk safhalarından biri tasvîr ediliyor. İnsanı yönlendirip yüzünü Hakkʹa döndüren Kur’ânʹa gönül kapısını açmayan inkârcı şaşkınların kıyâmet günü büsbütün şaşkınlaşacakları anlatılıyor. O gün insan için ancak imân ve sâlih amellerinin fayda vereceğine işâretle hayatlarını bir hiç uğruna harcayanların durumu çok duyarlı ve düşündürücü bir anlatımla işleniyor. Arkasından imân düzeyinde sâlih amellerde bulunanlara Firdevs cennetlerinde mükâfatlar hazırlandığı müjdeleniyor.