MEÂLİ:
9- Yoksa böylesi, gece saatlerinde secde ederek, ayakta durarak ibâdetini yapıp Âhiretten çekinen, Rabbinin rahmetini uman kimse gibi midir? De ki: hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Bunu ancak akıl sâhipleri düşünüp öğüt alır.
İLGİLİ HADÎS
Hz. Peygamber (A. S. ), ölmek üzere olan bir adamın yanına gelip, «kendini nasıl buluyorsun? » diye sordu. O da: «Hem ümit besliyorum, hem de korkuyorum» diye cevap verdi. Bunun üzerine Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz şöyle buyurdu: «Böyle bir durumda bu iki duygu (ve inanç) kimin kalbinde biraraya gelirse, mutlaka Azîz ve Celîl olan Allah ona umduğunu verir ve onu korktuğundan kurtarıp güvene kavuşturur. » (Müsned-i Abd b. Hümeyd)
GECELEYİN İBÂDET
«Yoksa böylesi, gece saatlerinde secde ederek, ayakta durarak ibâdetini yapıp Âhiret’ten çekinen, Rabbinin rahmetini uman kimse gibi midir?.. »
Varlık âleminde bunca nimetlere ve açık belgelere; indirilen âyetlere rağmen hâlâ inkâr ve nankörlük içinde ömrünü harcayıp tüketmeye çalışan gâfillerin karakteri üzerinde durulduktan sonra, kendini imân ve amel-i sâlih düzeyinde Hakk’a verip teslimiyet içinde gece kalkarak ümit ve korku duygusuyla ibâdet eden mü’minler övülüyor ve bunlarla o inkârcı nankörlerin hiçbir zaman bir tutulmayacağı açıklanıyor. Zira birinciler, yaratıldıkları amaca yönelik, bağlı bulundukları fıtrat ve hilkat kanunları doğrultusunda Allah’a kulluk etmenin derin zevkine erişenlerdir. İkinciler ise, fıtrat ve hilkat kanununa ters düşüp kâinatta kendilerine ayrılan çizgiden sapanlar, yaratılışının hikmet ve amacını bilmeyenler ve o sebeple de Hakk’a baş kaldıranlardır.
KORKU İLE UMUT
«Âhiret’ten çekinen, Rabbinin rahmetini uman kimse gibi midir?. »
Kur’ân-ı Kerîm’de gerek konumuzu oluşturan âyette, gerekse diğer birkaç sûrede, müʹminlerin ruhunda, düşüncesinde ve günlük hayatında denge sağlayacak korku ile umudun yer etmesi telkîn edilmekte ve günlük hayatın bu iki duygu ile ölçülü ve düzenli tutulması istenmektedir. Öyle ki, âhiretteki hesap ve cezadan korkmak; aynı zamanda İlâhî rahmetin genişliğini düşünüp O’na umut bağlamak kadar iyiye, doğruya, fazîlete yönlendirici başka bir âmil düşünülemez. Tasavvufta buna «beyne’l-havfi ve’r-recâ», yani «korku ile umut arasında bir yol» denir ki, oldukça önemlidir ve üzerinde durulması gereken bir konudur.
Elbette Yüce Yaratan’ı bilip O’na ibâdet ederek kulluğun derin mana ve hikmetini bilenle, cehalet havası içinde kalıp bu gerçeği bilmeyen ve idrâk edemiyen sapıklar hiç bir zaman bir tutulmazlar ve eşit sayılmazlar. Birinciler hayır ve fazîletin üst derecesinde; İkinciler inkâr, kötülük ve nankörlüğün aşağı derecesinde yer almaktadır. Dünyaʹda bu fark idrâk edilmese bile, âhirette mutlaka bu iki ayrı grup birbirinden ayırt edilecek ve herbirine lâyık olduğu karşılık verilecektir. Zira Allahʹın ilim ve tesbiti, yanılmaz; meleklerin yazdıkları gerçeğe aykırı olmaz.
BİLENLERLE BİLMEYENLER HİÇ BİR OLUR MU?
«De ki: hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Bunu ancak akıl sahipleri düşünüp öğüt alır. »
Bu anlatım tarzıyla, ilme ve ilim adamına takdîr sunulmakta; akıl sâhibi övülmekte ve aklını gerçeği bulmak için kullananların İlâhî iltifat ve rahmete mazhar kılınacaklarına işâret edilmektedir.
Böylece Cenâb-ı Hakk’ın varlığı ve birliği, kâinatta hükümrân olan yüksek kudreti ve indirdiği kitap, gönderdiği peygamber ancak ilimle bilinip anlaşılır. O bakımdan Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz ilmi ve ilim adamını över, teşvik eder mahiyette 130’a yakın hadîs buyurmuştur. Biz onlardan sadece üç tanesini teberrüken buraya nakletmekle yetiniyoruz.
«İlim tahsîl etmek her müslümana farzdır. » (İbn Mâce/mukaddeme: 17)
«Kim ilim tahsiline çalışırken eceli gelirse, onunla peygamberler arasında, peygamberlik derecesinden başka bir derece olmadığı halde Allahʹa kavuşur. » (Taberâni/el-Evsat’ta: İbn Abbas (R. A. )dan)
«Sadakanın en üstünü, müslüman kişinin ilim öğrenmesi ve öğrendikten sonra onu müslüman kardeşine öğretmesidir. » (İbn Mâce/mukaddeme: 20)
Ayetler arasında bağlantı
Yukarıdaki âyetle, kendini gece gündüz, ibâdete ve hayırlı işlere veren mü’minle, inkâr, nankörlük ve azgınlık doğrultusunda hayatını berbat eden inkârcı sapığın eşit tutulmayacağı belirtildi ve arkasından ilme ve ilim adamına; sonra da aklını, gerçeği bulmak için kullanan kimseye takdîr sunuldu.
Aşağıdaki âyetlerle, dünyada iyilik edip Allah’tan korkan ve imanından dolayı eziyete mâruz kalıp sabreden müʹminler hem teselli edilmekte, hem de gerektiğinde bu uğurda başka bir ülkeye hicret edebileceklerine işârette bulunulmaktadır. Ancak İlâhî emir gelinceye kadar sabredip dayanma gücünü ortaya koyanların eksiksiz mükâfatlandırılacağı müjdelenerek sıkıntıların geçici olduğu dolaylı şekilde anlatılmaktadır. Sonra da Allahʹa ıhlâs üzere ibâdetin önemi üzerinde durularak geniş bilgi verilmekte ve kimlerin hüsrana uğrayacağı belirtilmektedir.