MEALİ:
69- And olsun ki, elçilerimiz (melekler) İbrâhimʹe müjde ile geldiler ve «Selâmı» dediler. O da (size de) «selâm» dedi ve oyalanmadan kızartılmış bir buzağı getirdi.
70- (Gelen misafirlerin) ellerinin (sofraya) uzanmadığını görünce, durumlarını yadırgadı, onlardan içine bir korku düştü. İbrâhim e: «Korkma, şüphesiz ki biz Lût kavmine gönderildik» dediler.
71- İbrâhim’in karısı ayakta idi, güldü. Biz de ona İshâk ve onun ardından Yâkub’u müjdeledik.
72- «Vay, dedi, doğuracak mıyım? Oysa ben bir kocakarı, şu kocam da bir ihtiyar. Doğrusu bu şaşılacak şey! »
73- (Elçi melekler) ona: «Allahʹın emrine mi şaşıyorsun? Ey ev halkı, Allah’ın rahmeti ve bereketleri üzerinizdedir. Şüphesiz ki Allah çok övülmeye lâyıktır ve O, çok yüce ve çok şanlıdır. »
74- İbrâhim’in korkusu gidip kendine müjde gelince, Lût kavmi hakkında bizim (elçilerimiz)le tartışmaya başladı.
75- Şüphesiz ki İbrâhim çok yumuşak huylu, yufka yürekli ve kendini bütünüyle Allahʹa veren bir kimse idi.
76- Ey İbrâhim, bu (tartışman)dan vazgeç. Çünkü gerçekten Rabbin emri gelmiştir ve onlara reddi mümkün olmayan azâp gelecektir.
77- Elçilerimiz Lûtʹa geldiler; bu yüzden Lût endişeye kapılıp fenalaştı, için için sıkıldı ve «Bu ne çetin bir gün! » dedi.
78- Kavmi ise ona koşa koşa geldiler; zaten onlar daha önce de kötü fiiller işliyorlardı. Lût «Ey Kavmim, dedi, işte kızlarım, bunlar (nikâh akdiyle) sizin için daha pâk ve uygundur. Artık Allahʹtan korkun da beni misafirlerim hakkında rüsvay etmeyin. İçinizde doğru düşünen, doğru yolda yürüyen bir adam yok mudur?! »
79- Lûtʹa dediler ki: «Herhalde sen de bilirsin, bizim senin kızlarında hiçbir hakkımız yoktur ve sen bizim ne istediğimizi de çok iyi bilirsin. »
80- Lût onlara dedi ki: «Ah, keşke size karşı yetecek bir gücüm olsaydı veya çok sağlam bir yere sığınabilseydim! »
81- (O elçi melekler): «Ey Lût, dediler, şüphesiz ki biz, Rabbin elçileriyiz; onlar sana, mümkün değil el uzatamazlar. Gecenin bir bölümünde ailenle birlikte yola çık, hiç biriniz arkasına dönüp bakmasın. Ancak eşin değil; çünkü kavmine dokunacak olan (azâp) ona da dokunacak. Şüphesiz ki onlara vaʹdolunan vakit sabahtır; sabah vakti yakın değil midir? »
82- 83- Buyruğumuz gelince (ülkenin) üstünü altına getirdik; birbiri üzerine konulmuş pişmiş balçık (gibi) taşlar yağdırdık ki bu taşlar Allah yanında belirlenmişti ve zâlimlerden de aslâ uzak değildi.
İLGİLİ HADÎSLER
«Allah Lût Peygambere rahmet eylesin; o hep sağlam bir kaleye sığınırdı, yani Allah’a güvenip dayanırdı. Allah, Lûtʹtan sonra gönderdiği her peygamberi, kavminin nüfusça kalabalık soyundan seçip gönderdi. » (Tirmizî/tefsîr: 12)
«Lût kavminin ameli gibi amelde bulunan kimseye rastladığınızda, fâili de, mefʹûlü de öldürünüz! » (Ebû Dâvud/hudud: 28- Tirmizî/hudud: 24- İbn Mâce/hudud: 12)
«Lût kavminin ameli gibi amel eden kimse melʹûndür. » (Tirmizî/hudud: 24)
LÛT PEYGAMBER KİMDİR?
Lût (A. S. ) da peygamberlerden biridir. Yapılan tesbitlere göre, o, hem İbrâhim Peygamberin (A. S. ) amcasının oğludur, hem de İbrahim Peygambere şeriat olarak indirilen sahifelerdeki hükümlerle amel edip onları insanlara, yani kendi kavmine teblîğ ile görevlendirilmiştir. Meşhur Lût Gölü de bu ismi ondan alır. O bakımdan Lût Peygamberin Lût Gölü kıyısında ve hâlen İsrâil’e bağlı bulunan Sodom kasabasında yaşadığı ve bu kasaba halkını Tevhît inancına dâvet ettiği bilinmektedir.
Bazı tarihçilere ve coğrafyacılara göre, deniz seviyesinin 790 metre altında olup 1015 km2ʹlik bir alanı kaplayan Lût Gölü, Lût kavminin yaşadığı büyük kasabanın olduğu yerdir. Büyük bir deprem sonucu kasaba batmış ve yerinde bugünkü göl meydana gelmiştir.
İbrahim Peygamberin de o sıralarda Filistin topraklarında bulunduğu rivâyet edilir.
Tevratʹtaki yazılı kayıtlara göre, Lût Peygamberin, Lût Gölü kıyısındaki Sodom kasabasında oturduğu anlaşılmakta ve yine aynı kayıtlara göre, Lût Peygamber aldığı emir üzerine geceleyin kasabayı terkedip Tsoar’a geldiğinde güneş doğmuş ve Rabbin Sodom ile Gomorra üzerine kükürt ve ateş yağdırdığı ve kasabayı bütünüyle alt-üst ettiği belirtilmektedir. (Geniş bilgi için bak: Tevrat-Tekvîn: 19/1-25)
Tabii bu arada Tevrat’ın aynı bölümünde çok fahiş sayılacak bir hataya rastlanır ki, bu, Allah’ın âyetlerinin, bilgisizce uzanan insan eliyle değiştirildiğine yeterli delillerden biridir. Şöyle ki: Sodomʹu terkeden Lût Peygamberin iki kızıyla birlikte şehrin dışında bir mağaraya sığındıkları, yaşlı olan babalarından döl almak için ona şarap içirip onunla yattıkları ve her iki kızın da birer gece ara ile babalarından gebe kaldıkları detaylı şekilde anlatılır. (Geniş bilgi için: Tevrat-Tekvin: 19/29-38)
Kur’ân’da bu hatalar düzeltilerek olayın içyüzü ve ana hatları açıklanır. Tevrat’a bu gibi ölçüsüz hikâyeleri sokanların peygamberler, kutsal kitaplar hakkında ciddi bilgileri olmadığı, ana kuralları bilmedikleri kesindir. Zira peygamberlere vâcip olan sıfatlardan biri de ismetʹtir, yani onlar her türlü günah ve isyândan, ölçüsüzlük ve dengesizlikten korunmuşlardır.
OLAYIN ÂYETLER SIRASINA GÖRE AÇIKLAMASI
1- İnsan sûretine girip gelen meleklerin önce İbrahim Peygamberʹe uğramaları, hem Lût Peygamberʹin İbrahim Peygamber’in şeriatı üzere amel ettiğine, hem de benzerine az rastlanan olaydan onu haberdâr etmelerine işârettir. Aynı zamanda Allah’ın İbrahim Peygamberʹe geniş rahmet ve inâyetiyle çok yakın olduğunu, ona üstün değer verdiğini vurgular.
Böylece İbrahim Peygamber’in, iyice azıp sapıtan, ahlâksızlığın ve edepsizliğin en kötüsünü işleyen Lût kavminin yok edileceğini günü gününe kendi bölgesindeki kavimlere haber vermek sûretiyle mü’minlerin imânını artırma, kâfirleri yeterince uyarıp İlâhî kudretin vakti gelince azgınları yok edeceğine inandırma amacı da söz konusu olabilir.
2- Meleklerin «selâm» demesi, İbrahim (A. S. )’ın da «size de selâm» diye karşılık vermesi, selâmın İbrahim Peygamberin şeriatında da sünnet olduğunu ifade eder. Diğer yandan meleklerin de bu sünnete uyduklarına bir delil sayılır. Önemli bir yanı da, mü’min bir kimsenin bir yere ziyaretçi veya misafir olarak gittiğinde, söze başlamadan önce selâm vermesinin güzel bir âdet veya sünnet olduğunu gösterir.
3- İbrahim Peygamberin gelen misafirlere ikram için tandırda kızartılmış bir buzağı getirmesi, onun çok konuk sever olduğuna, evinin pek konuksuz kalmadığına ve bunun için hep hazırlıklı bulunduğuna delil sayılır. Sonra da en iyi yiyeceklerin konuklara ikram edilmesinin kadimî bir sünnet olduğuna işâret vardır.
4- Gelen konukların sofraya el uzatmamaları, İbrahim Peygamberde haklı olarak bazı endişeler doğurmuş ve biraz da korkmasına neden olmuştur. Zira böyle bir durumda daha çok şu iki ihtimal akla gelebilir: Ya bunlar melektirler, insan suretine girip çok önemli bir emri uygulamaya gelmişlerdir, ya da çok kötü niyetli iki zorbadır, bir şeyler yapmayı plânlamışlardır. Nitekim melekler, İbrahim Peygamberʹin (A. S. ) endişesini anında anlayıp ne maksatla geldiklerini açıklayarak onu rahatlatmışlardır.
5- İbrahim’in (A. S. ) Lût kavmi hakkında Allah ile, yani O’nun elçileri olan meleklerle tartışması, sevginin zerafet ve inceliğini yansıtır. Allah yanında halillik mertebesine yükselen bir peygamberin insanlıktan yana ne kadar geniş şefkat ve merhametle dolu olduğu da bu ifadenin başka bir delâletidir. Nitekim Tevrat’ta da bu husus şöyle bir anlatımla açıklanır: «Rab dedi: Ben yapmakta olduğum şeyi İbrahimʹden gizleyecek miyim? Çünkü İbrahim gerçekten büyük ve kuvvetli millet olacak ve yeryüzünün bütün milletleri onda mübarek kılınacaktır. » (Tekvin: 18/17-18)
Ayrıca Tevrat’ta İbrâhim’in tartışması, şefaat mahiyetindeki istek ve soruları geniş şekilde anlatılmaktadır. Ancak Allah sözüne insan sözü karıştırıldığı için birtakım yanlışlara rastlamamak mümkün değildir.
Nitekim İbrahim Peygamber’e insan sûretinde gelen meleklerin sofraya el uzatmadıkları Kurʹânʹda en ölçülü bir anlatımla belirtildiği halde Tevratʹta, yapılan ikramdan onların yedikleri yazılıdır. Oysa melekler yemez ve içmezler. Böylece Kur’ân, bu konuda da Tevrat’taki yanlışları tashîh edip olayın gerçek yüzünü ortaya koyar. (Fazla bilgi için bak: Tekvin: 18/1-8)
6- Homoseksüel olan, yani cinsel sapıklığın en kötüsü kabul edilen erkeğin erkekle temasta bulunmasını kendi aralarında bir âdet haline getiren Lût kavmi, Tevratʹın ifadesiyle Sodomluʹlar, ahlâksızlığın en çirkinini işliyorlar ve ilâhî hiçbir uyarı ve buyruğu tanımıyorlardı. Kasabaya gelen yabancı erkekleri yakalayıp sözü edilen maksat doğrultusunda zorla kullanıyorlardı.
Bu bakımdan İbrahim Peygambere gelen insan suretindeki melekler, «Biz Lût kavmine gönderildik» deyince, ayakta durup misafirlere hizmet eden İbrahim Peygamberʹin eşi, elde olmayarak güldü. Çünkü o kabileyi hatırlayıp da gülmemek ve için için üzülmemek mümkün müydü? Tevrat’ta Sara’nın güldüğü konu edilirken çok farklı biçimde anlatılır, yersiz ve lüzumsuz detaylara girilir. Kur’ân böylece o bahsi de düzelterek en doğru bilgiyi verir.
7- Gelen melekler yaşlı kadını İshak ile, sonra da İshâkʹın oğlu Yakub ile müjdelediler. Bu, İbrahim Peygamberin eşinin daha çok yaşayacağına, ileride doğacak oğlunun büyüyeceğine ve ondan bir torunu olacağına işâretti. Bu durumda kadının bir şaşkınlık göstermesi tabii karşılanır. Çünkü hem kendisi yaşlanıp hayızdan kesilmişti, hem de kocası İbrahim Peygamber hayli yaşlı idi. Ancak ne var ki, olayları sebep ve illetlere bağlayan, sebep ve illetleri kendi kudret ve iradesine râm eden Cenâb-ı Hak, dilediği zaman sebep ve illetleri «ol! » emriyle harekete geçirip olmayacak gibi görünen şeyleri oluşturup ortaya çıkarır.
Tevrat’ta da bu kısım biraz detaylı anlatılır. Özellikle karı-kocanın yaşlılığı üzerinde ve bir de Sara’nın içinden gülmesi hakkında durularak açıklama yapılır. (Tekvin: 18/9-15)
Görevli melekler kadının sözü edilen olayı hayretle karşıladığını görünce ona: «Allahʹın emrine mi şaşıyorsun? Ey ev halkı! Allahʹın rahmeti ve bereketleri üzerinizdedir. » diyerek Allahʹın her zaman Hamîd ve Mecîd, yani O’nun çok övülmeye lâyık olduğunu, çok yüce ve çok şanlı bulunduğunu hatırlattılar.
8- Peygamberler genellikle yumuşak huylu, yufka yürekli ve her yönleriyle Allah’a teslimiyet ve mahviyet içinde yönelmiş kişilerdir. Bu sıfatlar İbrahim Peygamber’de (A. S. ) huy olarak daha belirgindi. O sebeple Lût kavminin hemen helâk edilmesini istemiyor, biraz daha mühlet verilmesini arzu ediyordu. Aynı zamanda Lût ailesinin başına bir felâketin gelmesi ihtimali de onu endişelendiriyordu. Melekler İlâhî emrin artık indiğini, hükmünün mutlaka gerçekleşeceğini, bunun gecikmesinin söz konusu olamayacağını hatırlatırken Lût ve ailesinin kurtulacağını da ilâve etmişlerdi. İbrahim Peygamber İlâhî hükmün geri çevirilemiyeceğini çok iyi bildiğinden meleklerin hatırlatmasıyla duygusallığı bırakıp bütün mevcudiyetiyle Hakk’a teslimiyet gösterdi.
Tevrat’ta Lût kavminin yok edileceğini öğrenen İbrahim Peygamberin Rabbin önünde durup salih kişileri kötülerle beraber yok edecek misin? diyerek tartışmayı sürdürdüğü ve Rabbin ona, «Eğer Sodom’da şehrin içinde elli salih bulursam, bütün yeri onların hatırı için bağışlayacağım.. » buyurur ve karşılıklı mükâleme on kişinin bulunacağına kadar sürüp gider. Şüphesiz ki, bunlar Allah kelâmına karıştırılan insan sözleridir. Kur’ân konunun özünü ve özetini en doğru şekilde açıklayarak her türlü şüphe ve tereddüdü kaldırır. (Tekvin: 18/22-33)
9- Herbiri oldukça yakışıklı birer genç erkek suretine girip Lût Peygamber’e gelen melekler, önce kendilerini tanıtmadılar. O bakımdan uzaktan gelen yabancı misafir gibi bir tavır içinde bulunduklarını gören Lût Peygamber hayli telaşlandı. Zira kasaba halkı böylesine genç ve yakışıklı adamların geldiğini duyacak ve gelip birtakım hayasızca davranışlarda bulunmak isteyeceklerdi. Lût Peygamber olacak olayları düşündükçe üzülüyor ve sıkıntıdan yerinde oturamıyordu. Nitekim düşündüğü gibi oldu, karısı çarçabuk o ahlâksızlara gizliden haber saldı. Onlar da koşa koşa geldiler. Lût Peygamber, konuklarını bu alçak namussuzların elinden kurtarma çarelerini araştırdı. Kendisi Peygamber olduğuna göre kasaba kızlarının hemen hepsinin mânevî babası sayılırdı. O bakımdan gelen hayasızlara: «İşte kızlarım, onları meşru yoldan alın, sizin için daha pak ve daha nezihtirler. » Veya Lût Peygamber kendi kızlarını yine onlara meşru şekilde nikâhlamayı önerdi. Ama ne mümkün, o gözü dönmüş şehvet düşkünleri mutlaka gelen konukları alıp götürmekte ısrarlı ve kararlı olduklarını belirttiler. Derken melekler, Lût Peygamberin çok sıkıldığını ve üzüldüğünü anlayınca, «Ey Lût! dediler, şüphesiz ki biz, Rabbinin elçileriyiz; onlar sana mümkün değil el uzatamazlar. Gecenin bir bölümünde ailenle birlikte yola çık, hiç biriniz arkasına dönüp bakmasın. Ancak eşin değil; çünkü kavmine dokunacak olan (azap) ona da dokunacaktır. Şüphesiz ki onlara vaʹdolunan vakit sabahtır; sabah vakti yakın değil midir? » Dediler.
Böylece Lût Peygamber gerçeği öğrendi, bir yandan ferahladı, bir yandan da üzüldü..
10- Sabah vakti İlâhî hüküm tecelli ederek tabii sebepleri harekete geçirdi, derken müthiş bir uğultu, patlama ve sarsıntı birbirini izledi. Volkanik bir patlama bir anda gündüzü geceye çevirdi, lavların saçtığı pişmiş balçıklar her tarafı kapladı, böylece Sodom kasabası canlısıyla, cansızıyla yerlebir oldu.
Bilindiği gibi volkanın harekete geçip patlamasıyla birlikte lâvlar üstüste katlanmış ateş seli halinde akıp gelir ve çok geçmeden donup taşlaşır. İşte Kur’ân’da ilgili sûrenin 82, 83. âyetleriyle bu korkunç manzara tasvîr ediliyor.
Tevrat’ta bu volkanik olay, «gökten kükürt ve ateş yağdırdı ve o şehirleri ve bütün havzayı ve şehirlerde oturanların hepsini ve toprağın nebatını alt-üst etti. » (Tevrat/Tekvîn: 19/23-27) şeklinde ifade edilir ki, bu da, müthiş bir volkan patlamasına delâlet etmektedir.
BELİRLENMİŞ BALÇIKTAN TAŞLAR
«Ve bu taşlar Allah yanında belirlenmişti ve zalimlerden de aslâ uzak değildi. »
İlgili âyetler volkan patlamasıyla etrafa yayılan ateş yığını halindeki balçık taşlardan her birinin kime isabet edeceğinin Allah tarafından önceden proğramlanıp sevkedildiğini açıklamaktadır. Bu, olayların hiçbir zaman plânsız, proğramsız, görevli meleklersiz cereyan etmediğini, kâinatta olup biten her şeyin görevli melekler tarafından belli bir plân ve proğrama göre yürütüldüğünü bize haber vermekte ve İlâhî tasarrufun mutlak anlamda nafiz bulunduğunu bildirmektedir.
BİR YANARDAĞIN HAREKETE GEÇMESİ AZAP MIDIR?
Daha önce de belirttiğimiz gibi, kâinatta meydana gelen her olay tabii birtakım sebeplere bağlanmıştır. Ancak mu’cize ve kerâmet bu genellemenin dışındadır. Ne var ki, sebepler başıboş bırakılmamış, plânda belirlendiği üzere İlâhî tasarrufa bağlanarak görevli meleklerin denetimine verilmiştir. Konu bu açıdan değerlendirildiğinde, meydana gelen olayları iki ayrı şıkta düşünmek mümkün olur: Biri, zaman zaman harekete geçen bazı yanardağlar, bazı bölgelerde meydana gelen depremler ve sel felâketleri, belli sebepler ve kanunların belli öcülerde harekete geçmesiyle gerçekleşir, bunlar birer uyarı mahiyetinde de olsa, inkârcı azgınları yok etmekle ilgili değildir. Diğeri ise, inkârcı ahlâksızları, azgın müşrikleri yok etmeye yöneliktir ve yine tabii sebeplere dayanmaktadır, ancak o sebepleri «ol! » emriyle hemen harekete geçiren bizzat Allahʹtır. Bu gibi kahredici olaylar birer istisna teşkil ederler.
Diğer yandan Cenâb-ı Hakkʹın hemen her milleti çeşitli olaylarla uyardığını unutmamak gerekir. Zira kâinatta hiçbir olay amaçsız, maksatsız gelişigüzel meydana gelmez.
LÛT KISSASINDAN ALINACAK ÖĞÜTLER VE İBRETLER
a) Kâinatta sebepleri oluşturan Allah’tır. Dilediği zaman onu tabii seyrinden alıp kudretini açığa vurur ve olmayacak sanılan şeylerin sebeplerini hemen oluşturup harekete geçirir.
O bakımdan Lût kıssasıyla daha çok Mekkeli müşrikler ve sonra da yaşamakta olan inkârcı milletler uyarılıyor; inkâr ve ahlâksızlık zulüm ile birleşip son kertesine gelince, ilâhî hükmün ineceğinde şüphe edilmemesi dolaylı şekilde hatırlatılıyor.
b) Selâmlaşmak, müʹminleri birbirlerine güven, kardeşlik ve huzur bağlarıyla bağlayan bir sünnettir. Toplum yapısında geliştirilip yaygınlaştırılması rahmet ve esenliktir; unutulması veya terkedilmesi, azâp ve sıkıntıdır.
c) Konukseverlik, peygamberlerin güzel sünnetlerinden biridir. Konuğa ikram, Allahʹa ikram kadar anlamlıdır.
d) Allah’ın emir ve kudretinin nafiz olduğuna şaşmamak gerektir. Dilediği zaman umulmadık olayı meydana getirir.
e) İnsanlara karşı merhametli ve yufka yürekli olmak ve her hal-ü kârda Allahʹa yönelip teslimiyet göstermek, mü’minin değişmeyen huyu olmalıdır.
f) Zina, livata ve benzeri cinsel sapıklıkların yaygın hale gelmesi, toplum ve milletin çökeceğine işârettir.
g) Büyük felâket anlarında mal kurtarayım derken geriye dönüp bakmak bile tehlikelidir. Çünkü her şeyden önce insan unsuru önemlidir. O bakımdan melekler Lût âilesine «Hiç biriniz dönüp arkasına bakmasın! » diyerek tenbihte bulunmuşlardır.
h) Allah böylece kullarını dünyada da, âhirette de geniş rahmetine erdirmek için insanlıklarına yakışanı yapmalarını emretmekte, ruhlarının yüceliğine, Allah yanındaki azizliklerine ters düşen kötülüklerden kaçınmalarını hatırlatmakta ve O’nun emir ve tavsiyelerini dinlemeyip inkâr bataklığında cinsel sapıklığın en kötüsünü irtikâp eden bir milleti nasıl haritadan sildiğini ibretli bir misal olarak gözler önüne sermektedir
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, gerek Mekkeli müşrikleri, gerekse her çağda yaşamakta olan inkârcı milletleri uyarmak, Allah’ın kâinattaki câri kanunlarının değişmezliğini bildirmek, zamanı gelince tarihin tekerrür edeceğini hatırlatmak üzere Lût kavminin kıssası çok önemli safhalarıyla anlatıldı.
Yine aynı amaç doğrultusunda aşağıdaki âyetlerle Şuayb Peygamberin Medyenliʹlerle olan mücadelesi konu ediliyor. İnkârda ısrar edip insan haklarına pervasızca el uzatan, ölçü ve tartıda hile yapan bu kavmin nasıl yok edildiği anlatılarak bir kere daha inkârcı azgınlar uyarılıyor.