MEÂLİ:
4- İmânlarıyla birlikte kat kat imân artırsınlar diye Allah, müʹminlerin kalplerine güven ve sükûnet indirdi. Göklerin ve yerin orduları Allahʹındır. Allah hep bilendir ve hikmet sâhibidir.
5- (Bu da) Allahʹın, mü’min erkeklerle, müʹmin kadınları, altlarından ırmaklar akan içinde devamlı kalacakları Cennetʹe sokması, günah ve kusurlarını örtüp bağışlaması içindir. Bu, Allah yanında büyük bir kurtuluş ve başarıdır.
6- Hem de Allah hakkında kötü zanda bulunan ikiyüzlü dönek erkekleri ve kadınları; Allahʹa ortak koşan erkek ve kadınları azaba uğratması içindir. Çevirdikleri o kötü zan başlarına dönsün! Allah onlara gazap etmiş, onları lânetlemiştir. Ayrıca onlara Cehennem’i hazırlamıştır. Orası ne kötü varış yeridir.
7- Göklerin ve yerin orduları Allahʹındır. Allah çok güçlüdür, çok üstündür ve yegâne hikmet sâhibidir.
PARLAK ZAFERİN İLK MÜJDESİ
«İmânlarıyla birlikte kat kat imân artırsınlar diye Allah, müʹminlerin kalplerine güven ve sükûnet indirdi.. »
Hudeybiye olayı, bütünüyle hisleri tahrîk eder mahiyetteydi. Müşriklerin kin ve nefretleri her cümlede kendini açığa vuruyor ve neredeyse bir çatışma kaçınılmaz oluyordu. Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizʹin yüksek şahsiyeti, olayların neticesine nüfuz eden basireti her vesileyle yatıştırıcı rol oynuyor, kimsenin bir çılgınlıkta bulunmasına fırsat vermiyordu.
Zira Cenâb-ı Hak, İslâm’a geniş bir zafer yolunu açacak ve bu istikamette sebepleri oluşturacaktı. Hudeybiye o sebeplerin önemli bir kısmını kendinde taşıyordu. O bakımdan bütün tahriklere rağmen Allah mü’minlerin kalplerine yatışkanlık, vakar ve sükûnet havasını estirdi; temkinli hareket etmelerini sağladı. Şüphesiz bu gelişmeler, büyük zaferin müjdecisi ve habercisi idi. Bundan sonradır ki, Mekke’nin fethi kolaylaşmış, Arap Yarımadası son dinin izzet ve şeref sancağı altında toplanmayı kabul etme çizgisine gelip baş eğmiştir.
ALLAHʹIN ASKERLERİ
«Göklerin ve yerin orduları Allahʹındır. Allah hep bilendir ve hikmet sâhibidir. »
Bu, anlatım hem dördüncü, hem de yedinci âyette az farkla tekrarlanmaktadır. Birinci anlatımda Allahʹın «Alîm ve Hakîm» sıfatları, ikinci anlatımda «Azîz ve Hakîm» sıfatları kullanılmakta ve çok plânlı bir dönemin başladığı haber verilmektedir. Şöyle ki: Hudeybiye anlaşmasının dış görünüşü pek iç açıcı görünmüyordu. O bakımdan mü’minlerden bir kısmı ister istemez bunu bir onur meselesi gibi düşünüyordu. Cenâb-ı Hak ise, gerçeğin hiç de onların düşündüğü gibi olmadığına işâretle, bu olayın zafere açılan bir pencere hikmetini taşıdığını haber vermekte ve kendisinin mutlak anlamda «Alîm ve Hakîm» olduğunu hatırlatmaktadır. Alîm’dir, her şeyin iç yüzünü, sebep ve sonuçlarını çok iyi bilir. Hakîm’dir, her şeyi haktan yana denge ve düzende tutan, adâlet ölçülerine göre hükmünü yürütendir.
Büyük kurtuluş ve üstün başarı İlâhî takdir iledir. O, mü’minleri kurtuluşa erdirirken, inkârcı sapıkları, ikiyüzlü dönekleri de ta’zîb edecek, saltanatlarını baş aşağı getirecektir. Çünkü göklerin ve yerin görünmeyen orduları Oʹnundur. Sayısı belirsiz melekler aralıksız Hakkʹın emirlerini yerine getirmekte ve her an buyruğuna hazır beklemektedirler. O bakımdan mutlu sonuç, mutlaka haktan yana olan müʹminler lehine tecelli eder. Zira Allah Azîzʹdir; üstün güç ve kudret O’na mahsustur; dilediğini azîz, şerefli ve üstün kılar, dilediğini rezil edip hüsrâna uğratır. Aynı zamanda Hakîm’dir, her işi mutlaka ölçülü, hesaplı, plânlı ve proğramlıdır.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, sıkıntıların, savaş ve zaferlerin, hattâ yenilgiye uğramanın mü’minlerin sadece imânını artıracağına değinildi ve böylece köklü, sağlam imânın en şiddetli ve tehlikeli olayları göğüsleyecek kudrette bulunduğuna işârette bulunuldu. Sonra da Cenâb-ı Hakk’ın, insanların çoğunun anlayamadığı, bilmediği ordulara sâhip olduğu açıklanarak, Hak’tan yana olanların er-geç zafere erişeceği müjdelendi.
Aşağıdaki âyetlerle, Hz. Peygamber’in (A. S. ) üç önemli vasfı üzerinde durularak, müʹminlerin öyle bir peygambere kavuşmaları sebebiyle Hakk’a saygıyla yönelip tesbîhte bulunmaları isteniliyor. Hz. Peygamberʹe bey’at edenler övülürken, Hudeybiye seferinde Ona arkadaşlık etmiyenler yeriliyor.