Ankebut Suresi 46-52. Ayet — Tefsir

MEÂLİ:

46- Kitap Ehli olan (Yahudî ve Hıristiyan)larla -içlerinden zulmeden­ler dışında- ancak en güzel yoldan mücâdele edin. Deyin ki: «Bize indiri­lene de, size indirilene de inandık; bizim ilâhımız da, sizin ilâhınız da birdir ve biz ancak Oʹna teslimizdir. »

47- İşte (ey Peygamber! ) sana böyle bir kitap indirdik. Kendilerine (daha önce) kitap verdiklerimiz(den gerçekçi ilim adamları) O’na inanır­lar. Bunlar (putperest Araplar)dan da Oʹna inanan kimseler vardır. Bizim âyetlerimizi ancak inatçı kâfirler inkâr eder.

48- (Ey Peygamber! ) sen bundan önce bir kitaptan okur değildin ve elinle de yazı yazar değildin; öyle olsaydın bâtılı savunanlar şüpheye dü­şerlerdi.

49- Bilâkis Kurʹân, kendilerine ilim verilenlerin gönüllerinde ışıl ışıl ışıldayan açık âyetlerdir. Bizim âyetlerimizi ancak inatçı zâlimler inkâr eder.

50- Dediler ki: Oʹna (Muhammedʹe) Rabbından birtakım muʹcizeler (veya başka başka âyetler de) indirilseydi ya? De ki: «Âyetler, mu’cizeler ancak Allahʹın yanındadır. Ben ise sadece açık bir uyarıcıyım. »

51- Bizim sana indirdiğimiz Kitabʹın onlara karşı okunması kendile­rine yetmiyor mu? Şüphesiz ki bunda imân eden bir millete rahmet ve öğüt vardır.

52- De ki: «Aramızda şâhit olarak Allah yeter; O göklerde ve yerde olanları bilir. Bâtıla inananlar ve Allahʹı inkâr edenler var ya, işte onlar za­rara uğrayanlardır. »

İLGİLİ HADÎS

Ebû Hüreyre (R. A. ) diyor ki:

- Kitap Ehli, Tevratʹı İbrânice okur, Müslümanlara Arapça açıklama­sını yaparlardı. Bunun üzerine Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz ashabına şöyle buyurdu: «Kitap Ehliʹni (kendi kitapları hakkında) ne tasdîk edin, ne de yalanlayın; sadece şöyle deyin: Biz Allahʹa iman ettik ve bize de, size de indirilene inandık. Bizim ilâhımız, sizin ilâhınız birdir ve biz ancak Oʹna teslimizdir. » (Buharî/tefsîr: 11/2, i’tisam: 25, tevhîd: 51)

KİTAP EHLİ’YLE SEVİYELİ TARTIŞMA

«Kitap Ehli olan (Yahudi ve Hı­ristiyan)larla -içlerinden zulmedenler dışında- ancak en güzel yoldan mü­cadele edin. »

İslâm Dini, son din olma özelliği ve cihanşümul olma hüviyetiyle hiç­bir zaman yıkıcı, bölücü, darıltıcı, ürkütücü ve nefret verici değildir; o bü­tün esas ve prensipleriyle barışçı, kaynaştırıcı, yaklaştırıcı, sevdirici, güven verici ve huzur sağlayıcıdır. Savaş, diğer bir anlatımla insan kanı akıtmak en son çaredir.

İslâm, din ve dünya meselelerini, imânla birleşen akıl ve ilimle çözer. İnsanları doğru yola çağırırken ve Allahʹa ibâdete dâvet ederken bu yoldan sapmaz; aynı zamanda teblîğ ve irşat hizmetini yetişmiş ilim adamlarına bırakır da onları bu kutsal görevi yerine getirmekle yükümlü tutar. Hiç kim­seyi dine girmeye zorlamaz. Çünkü iman ve dindarlık kalp, akıl ve irfan işidir. O bakımdan bu konuda insan aklına ışık tutar, aydınlatıcı bilgi ve malzeme verir, sonra da onu hür iradesiyle başbaşa bırakır.

İslâm, fert ve topluma İlâhî emirleri teblîğde; sapıkları ve inkârcıları uyarmada günün en güzel ve en yapıcı metodunu seçer ve insanlara akıl­ları seviyesinde hitap etmeyi öğütler. Özellikle Kitap Ehli sayılan Yahudi ve Hıristiyanlarla uzlaştırıcı, barıştırıcı bir metod uygulamayı emreder. On­larla yapılan tartışmada en güzel ve en uygun yolun izlenmesini tavsiyede bulunur. Zira İslâm’la bu iki din arasında ortak bağlar vardır; her üç kitap da aynı kaynaktan indirilmiştir. Bunun için Kurʹân; Tevrat ve İncilʹi hak ki­tap olarak kabul eder; ancak onlarda meydana gelen yanlış ve tahrifatı tashîh eder ve artık hükümlerinin yürürlükten kaldırıldığını belirtir.

O halde bazı papazların, Hıristiyan misyonerlerinin taassuba kapılıp İslâmʹa ve onun Peygamberi Hz. Muhammed’e (A. S. ) dil uzatmalarına, kü­çük düşürücü sözlerine ve neşriyatlarına karşı misliyle mukabele etmemiz asla doğru olmaz. Kur’ân ilgili âyetlerle bunu yasaklamıştır. Biz Müslü­manlar ilk inen Tevrat ve İncilʹi hak kitap olarak kabul eder ve inanırız ve Kur’ân’ın indirilmesiyle onların taşıdıkları ahkâm ile amel edilmiyeceğini en makul ve inandırıcı şekilde anlatmaya çalışırız; fakat hiç bir zaman Musa (A. S. ) ile İsa’yı (A. S. ) küçük düşürecek bir söz sarfetme yetki ve inancına sahip değiliz; bilakis o ikisini de hak peygamber kabul eder, derin saygı du­yarız.

İSLÂM, KUTSAL KİTAPLARIN HAK OLDUĞUNA İNANMAYI EMREDER

«De­yin ki: Bize indirilene de, size indirilene de inandık; bizim ilâhımız da, sizin ilâhınız da birdir ve biz ancak Oʹna teslîmizdir. »

İslâm, nasıl gönderilen bütün peygamberlere -bir fark gözetmeksizin- inanmayı emrediyorsa, indirilen semavî kitaplara ve sahifelere de inanma­yı emretmekte ve bunu hak dinler arasında uzlaştırıcı iki ana bağ kabul et­mekte; dinlerin getirdiği «Hakk’a Teslimiyet» esasından sapılmasına aslâ rıza göstermemektedir.

Ne yazık ki İslâm, ilgili âyette ifadesini bulan yaklaşma ve uzlaşma metodunun uygulanmasını emrederken, Yahudi ve Hıristiyanlar durmadan Kur’ânʹı ve Hz. Muhammed’i red ve inkâr etmektedirler. Şüphesiz bu katılık ve aşırı taassubun, iki ana sebebi söz konusudur: Biri, Tevrat ve İncil’in orijinalinin ortadan kaybolmasıyla tahrifata uğraması ve böylece son pey­gamber Hz. Muhammed (A. S. ) ile ilgili açık belgelerin kılıf değiştirmesi; diğeri ise, aşırı taassuptan kaynaklanan hazımsızlığın inkâra dönüşmesidir, denilebilir.

KİTAP EHLİʹNDEN İMAN EDENLER

«İşte (ey peygam­ber! ) sana böyle bir kitap indirdik. Kendilerine (daha önce) kitap verdiklerimiz(den gerçekçi ilim adamları) ona inanırlar.. »

Kitap Ehliʹnden Tevrat ve İncil’i iyice okuyup anlayan ve gerçeği araş­tıran ilim adamları ile putperestlerden aklını, vicdanını ve idrâkini kullanan­lar, İslâm’a inanmakta ve onu kendilerine din seçmekte pek gecikmediler. Selmân el-Fârisî, Abdullah b. Selâm o ilim adamlarından ikisidir. Kur’ân on­ları övmekte ve böylece aklını kullanıp hakikati arayıp bulan âlimlere takdir sunmaktadır.

Şüphesiz Kur’ânʹın bu açıklaması, İslâm’ın ilimle sarmaş, dolaş oldu­ğunun ve her vesileyle ilme ve ilim adamına çok yakın ilgi gösterdiğinin ay­rı bir belgesi sayılır.

Allah’ın varlığına, Hz. Muhammed’in (A. S. ) hak peygamber olduğuna delâlet eden âyetleri, delil ve belgeleri inatla, ısrarla inkâr etmek, kendine has cehaletin küfre dönüşen ayrı bir tezahürü kabul edilebilir. Onun için Kur’ân duygusal davranıp aklını, idrâkini kullanmayan Kitap Ehli din adam­larını «gerçekçi ilim adamı» kapsamına almamakta ve bunu hakikate kar­şı nankörce çıkışın çok belirgin vasfı kabul etmektedir.

Nitekim İsa Peygamberʹin (A. S. ) on iki havarisinden biri olan Bernabaʹnın yazdığı İncil’in İtalyanca nüshasının ortaya çıkması üzerine kilise mensupları bütün güçleriyle buna karşı çıkmışlar ve uydurma olduğunu id­dia etmişlerdir. Hattâ bazı din adamları bunun Türkler tarafından düzenle­nip ortaya konduğunu iddia edip, kullanılan kâğıdın ve ona sürülen kim­yevî maddenin Türkler tarafından öteden beri kullanıldığını delil olarak göstermişlerdir. Oysa adı geçen İncilʹin mütercimi Dr. Halil Saade bu id­dianın doğru olmadığını, pamuktan imal edilen ve Türklerin kullanmadığı bir maddeyle korunan İncil’in çok eski bir nüsha olduğunu isbata çalışmış­tır.

Kilise neden bu İncil’i red etmiştir? Çünkü yirmiye yakın yerinde son peygamber Hz. Muhammedʹin (A. S. ) geleceği çok açık ve net biçimde ha­ber verilmekte ve bütünüyle İlâhî beyânları taşımaktadır.

İşte aşırı taassup, hakka karşı kayıtsızlık, gerçeğe ters düşme insanı nasıl şartlandırmakta ve gözler önünde arz-ı endam eden büyük mu’cizeyi red ve inkâr edecek kadar katılaştırmaktadır.

Cenâb-ı Hak bu gibi fanatik havaya girip hakikata sırt çevirenleri şu sözleriyle hem yermekte, hem de uyarmaktadır: «Bizim âyetlerimizi ancak inatçı kâfirler inkâr eder. »

HZ. MUHAMMED (A. S. ) ÜMMÎ İDİ

«(Ey Peygamber! ) Sen bundan önce bir kitaptan okur değildin ve elinle de yazı yazar değildin; öyle olsaydın bâtılı savunanlar şüpheye düşerlerdi. »

Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz Mekke’de doğup büyümüş ve kırk yaşına gelinceye kadar ne mektep görmüş, ne bir âlimin önünde diz çöküp okuma- yazma öğrenmiş, ne de bir kimseden ilim tahsîl etmiştir. Çocukluğunun beş altı yılı badiyede Beni Sa’d kabilesinde geçmiş, ondan sonra amcası Ebû Tâlib’in himayesine verilerek birkaç yıl çobanlık yapmış ve 24 yaşına girin­ce ticaretle uğraşmıştır. O bakımdan Peygamberimiz (A. S. ) okuma ve yaz­ma bilmezdi. Nitekim A’raf Sûresi 157, 158. âyetlerle onun «ümmî» olduğu açıklanmaktadır. Her ne kadar bu sıfat üzerinde durulmuş ve şu üç ayrı yorum getirilmişse de, konumuzu oluşturan âyetle birleştirdiğimiz zaman, «okur-yazar» olmayan kimse hakkında daha yaygın olduğu ağırlık kaza­nır.

Üç ayrı yorum:

a) Okur-yazar olmayan kimse,

b) Okuma-yazma bilmeyen bir kavim veya millete mensup olan,

c) Ümmuʹl-kura (kasabalar anası, ana merkezi Mekke)ye mensup olan..

İlim adamlarımızın çoğuna göre, bu sıfat, Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz hakkında ise, Onun Okur-yazar olmadığını belirtmek için kullanılmıştır. Bun­ların delillerine gelince, hem konumuzu oluşturan âyetteki beyân, hem de şu tarihî olaylardır:

Kur’ân indirilmeden önce Hz. Muhammedʹin (A. S. ) Okur-yazar olmadı­ğı, yani okuma-yazma öğrenmediği kesindir. İlim adamlarının bu hususta görüş birliği vardır. Kur’ân indikten sonra ise, Hz. Peygamberʹin (A. S. ) oku­ma-yazma öğrenip öğrenmediğinde farklı tesbit ve görüşler söz konusudur. Şöyle ki:

1- Tabiînden Mücâhid diyor ki: «Kitap Ehli kendi kitaplarında son peygamberin Okur-yazar olmadığını görüp biliyorlardı. İlgili âyetle bilhassa onların dikkati bu açık alâmete çekiliyor. »

2- en-Nekkaş bu konuda Şa’bîʹnin şöyle dediğini naklediyor: «Pey­gamber (A. S. ) Efendimiz vefat etmeden önce okuma-yazmayı öğrenmemiş­tir. » Nitekim Resûlüllah’ın (A. S. ), kendisini ziyarete gelen Uyeyne b. Hısn’a yazılı bir sahife okuduğu rivâyet edilmektedir. (İbn Atıyye, bu rivayetin zayıf olduğunu belirtmiştir.)

3- Berâʹ hadîsinde ise, Hudeybiyye anlaşmasında Hz. Ali (R. A. ) kâ­tiplik ediyordu. Anlaşmanın başına, «Bismillahi’r-Rahmâniʹr-Rahîm. Bu, Al­lah’ın Resûlü Muhammed’in uygun görüp yerine getirdiği bir anlaşmadır.. » diye yazdığı, fakat müşriklerin, «Allahʹın Resûlü» sözünü kabul edemiyeceklerini bildirmeleri üzerine Hz. Aliʹnin öfkelendiği ve «Vallahi ben bu cüm­leyi silmem» demesi üzerine Peygamber (A. S. ) ona, o cümlenin yerini sor­du ve kalemi Hz. Ali’den alıp gösterilen cümleyi sildi, yani karaladı. Onun yerine «Muhammed bin Abdullah» yazıldığı rivâyet edilir.

Bu rivâyetten «Hz. Peygamber’in (A. S. ) kendi ismini, babasının ismini yazmasını biliyordu» neticesi çıkarılmıştır.

4- Peygamber (A. S. ) Efendimiz’in bazı hususlarda Allahʹın kendisine olan yüksek lûtfu sayesinde yazı yazdığı olmuştur, şeklinde birtakım rivâ­yetler vardır.

5- Endülüs ilim adamları ise, Hz. Peygamberʹin (A. S. ) hiçbir zaman okuyup yazmadığını, yani Okur-yazar olmadığını; aksini iddia edenlerin bü­yük günah işlediklerini belirtmişlerdir.

6- Kadı lyaz, Muaviye’den şu rivâyeti nakletmiştir: «Muaviye kâtip­lik yaparken Hz. Peygamber (A. S. ) ona: «Hokkayı yere koy, kalemi değiştir, (b) harfini doğru yaz. (sin) harfinin dişlerini iyice ayırıp belirli eyle, (mim) harfini körleştirme. Allah ismini güzel yaz. Rahmân ismini biraz uzat (yani nun harfinin kuyruğunu uzat). Rahîm kelimesini iyi yaz» diye emir ve tav­siyede bulunmuştur. » (Tefsîr-i Kurtubî: 13/353. Ancak İmam Kurtubî bu rivayetin sahîh olma­dığını belirtmiştir.)

Sonuç olarak diyebiliriz ki: Hz. Peygamber (A. S. )ın sonraları okuma- yazma öğrendiği hakkındaki rivâyetlerin hepsi zayıftır. Ümmî olduğu ise kesindir ve bu husustaki rivâyetler sahihtir.

PEYGAMBER (A. S. ) EFENDİMİZ NEDEN OKUR-YAZAR DEĞİLDİ

Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizʹin Okur-yazar olmadığı hakkındaki rivâyet­lerin sıhhat derecesi ağırlık kazandığına göre, bunun sebep ve hikmeti is­ter istemez insanın aklını kurcalamaktadır. Oysa konumuzu oluşturan 48. âyetle bu çok açık şekilde belirtilmekte ve her türlü şüpheyi bertaraf et­mektedir. Şöyle ki: «Sen bundan önce bir kitaptan okur değildin ve elinle de yazı yazar değildin; öyle olsaydın bâtılı savunanlar şüpheye düşerlerdi. »

Âyetteki ibareyi dikkatle incelediğimizde, Hz. Peygamber’in (A. S. ) okuma-yazma öğrenmediği rahatlıkla anlaşılır. Onun ümmî olduğu dikkate alı­nınca, getirdiği kitabın büyük bir muʹcize olduğu daha da belirginleşir ve muarızlarını susturur. Zira en büyük ve kültürü de çok geniş bir ilim adamı­nın yazamıyacağı, hattâ çeşitli ilimlerde uzman bir kurulun ortaya koyamıyacağı çok mükemmel bir kitabı, Okur-yazar olmayan, ilim tahsîl etmeyen ve mektep yüzü görmeyen; aksine çok cahil bir muhitte doğup büyüyen bir kimsenin dikte ettirmesi hiçbir zaman düşünülemez.

Eğer kutsal kitaplara benzer kitaplar yazmak mümkün olsaydı, bugüne kadar garazkârlar, maceracılar, sahte peygamberler binlerce kutsal kitap yazarlar ve bu suretle Kurʹân’ı silik hale getirip unuttururlardı.

Müselleme gibi, Kur’ân’ı taklît edip kendine göre âyetler dizen, sûreler meydana getirenler olmuşsa da, ancak mahdut sayıda kendi hayranları ta­rafından benimsenmiş ve ölümleriyle birlikte uydurdukları kitap da paçavra misali bir köşeye atılarak unutulmaya mahkûm edilmiştir.

KUR’ÂN, KENDİLERİNE İLİM VERİLENLERİN GÖNLÜNDE IŞILDAMAKTADIR

«Bilâ­kis Kur’ân, kendilerine ilim verilenlerin gönüllerinde ışıl ışıl ışıldayan açık âyetlerdir. Bizim âyetlerimizi ancak zâlimler inkâr eder. »

Bu âyetle, Kurʹân-ı Kerîmʹin daha çok gerçekçi ilim adamlarının kal­binde ve kafasında ışıl ışıl ışıldayacağı haber veriliyor. Bunun sebebi gayet açıktır. Şöyle ki: İlmi temel kabul eden ve ilim adamına lâyık olduğu değe­ri ve yeri veren Kur’ân, elbette ki ilim adamına ışık tutan, ana fikir veren, temel bilgiler sunan kudret ve muhtevadadır. On beş asır geriye gidip o çağdaki sosyal ve kültürel yapıları, ilmî hamle ve gelişmeleri gözden geçi­recek olursak, şu hakikat ile karşılaşırız: İlmî alanda ciddi hiçbir hamle ve gelişme yoktur. Astronomi, fizik, kimya, biyoloji, anatomi, pedagoji, tıp ve benzeri ilim dallarında yetişmiş ilim adamlarına dünyanın bir çok bölgele­rinde ve özellikle Arap Yarımadasıʹnda rastlamak mümkün değil. Gerçek bu olmakla beraber, Kur’ân’ın yansıttığı mükemmel hukukî sistem, özellikle asrımızda ilmî araştırmaların belirtilen ilim dallarında Kur’ân’ın taşıdığı te­mel bilgileri tasdîk etmesi bize neyi öğretmekte veya ne gibi gerçekleri ha­tırlatmaktadır? Hemen cevap verelim ki, Kur’ân’ın her cümle ve kelimesiyle Allah’tan indirildiğini, insan sözünün ona karıştırılmadığını ve Allah’ın her şeyi en iyi bilen olduğunu, bilimsel alanda getirdiği ana fikirlerin, temel bil­gilerin bir insanın kafasından çıkmayacak kadar kusursuz ve mükemmel bulunduğunu isbatlamakta ve Hz. Muhammedʹin (A. S. ) Allahʹın Resûlü ol­duğunu, Oʹndan alıp öylece teblîğde bulunduğunu hatırlatmaktadır.

Nitekim Asr-i Saadetʹten bu yana geçen her çağda hemen hemen bir­çok ilim adamları bu gerçeği görebilmiş ve bağlı bulunduğu dini bırakarak İslâmiyeti din olarak seçmiştir. Son birkaç yıl içinde Batı ülkelerinde de İl­mî sahada haklı şöhrete sahip olan Roger Garaudy, Maurice Bucaille ve emsali birkaç ilim adamının da Kur’ân’ın bütünüyle İlâhî olduğuna inandık­larını ve o yüzden İslâmiyeti benimsediklerini ilân etmeleri bir gerçektir.

O halde Kurʹânʹın nasıl bir kitap olduğunu, nasıl bir kudret taşıdığını bilmek ve anlayabilmek için, ilim gözüyle ona eğilmek yeter. Tefsîrimizin birçok yerinde Kur’ân’ın taşıdığı İlâhî kudreti yansıtan ve ilme temel teşkil eden âyetlerini açıkladığımızdan burada tekrar etmeyi, hacmimiz bakımın­dan uygun görmedik. (Bu konuda bilgi için bak: Enbiyâ Sûresi: 23, 30; Nemi Sûresi: 88; Yâ- Sîn Sûresi: 40; Rahman Sûresi: 10, 17, 18-20; Kıyâmet Sûresi: 4. âyetlerin tefsîri)

DEĞİŞİK MUʹCİZE İSTENMESİ

«Dediler ki: Ona (Muhammedʹe) Rabbından birtakım mu’cizeler (veya baş­ka başka âyetler de) indirilseydi ya? De ki: Âyetler, muʹcizeler ancak Al­lahʹın yanındadır. Ben ise sadece açık bir uyarıcıyım. »

İslâm güneşinin parlaklığı karşısında gözleri kamaşan ve o yüzden gü­neşi göremeyen gözler, daha başka parlak belgeler ve açık muʹcizeler is­tiyorlardı. Oysa en büyük muʹcize ve belge olarak karşılarında iki şey bu­lunuyordu: Biri, insan sözünün kudret sınırını aşan, şâirleri, edipleri, bil­ginleri ve filozofları şaşırtan Allah Kelâmʹı olan Kur’ân; diğeri ise, okur­yazar bile olmadığı halde dünya tarihinde en büyük, en kalıcı inkılâbı ya­pan ve insanın her iki hayatını en güzel ve en uygun şekilde düzene sokan hükümlerle insanlığa seslenen Hz. Muhammed (A. S. )..

Kaldı ki Hz. Muhammed (A. S. ) her istediğini, her istenileni yapan, ya­pabilen bir kimse değildi; böyle bir iddiayla da ortaya çıkmamıştı. O Al­lah’ın insanlara rahmet olarak gönderdiği son peygamberiydi; vahiy yo­luyla aldığını aynen teblîğ etmekle görevliydi. Muʹcize göstermek ise, Onun görevi değildi. Bütünüyle İlâhî kudrete bağlı bir tecelli olarak bulunuyordu. O bakımdan Cenâb-ı Hak dilediği zaman peygamberinin dilinde veya elinde mu’cize tecelli ettiriyordu. Hem İslâm Dini, son ve cihanşümul olma özel­liğiyle daha çok akla, düşünceye ve ilme yer vermekte, meseleleri bu açı­dan değerlendirip insan idrâkine sunmaktadır. O bakımdan İslâmʹın ilk yıl­larında peygamberin peygamberliğini belgeler mahiyette birtakım muʹcizelere yer verilmişse de, ondan sonra buna pek gerek görülmemiş ve Kurʹânʹın kendisi her âyetiyle birlikte büyük ve kalıcı bir muʹcize olarak milletlere seslenmiş ve seslenmeye devam etmektedir.

Bu bakımdan günümüzde de İslâmʹın fevkalâdeliğini görmek ve anla­mak isteyenlere Kurʹânʹı dikkatle okumaları ve her âyetinin delâlet ettiği mana ve hükümleri bilimsel bir gözle incelemeleri tavsiye edilir. Zira Kurʹân bütünüyle güzel ahlâkı, fazileti, adâleti, hakkaniyeti, kardeşliği, daya­nışmayı, yardımlaşmayı, sınıf farkını kaldırmayı, zayıftan yana olmayı, zor­bayı tesirsiz hale getirmeyi; iffetli, namuslu olmayı, aile çatısını bu iki kav­ramla örtüp içini sevgi ve saygı, edep ve terbiye, ilim ve irfanla süslemeyi emreder. Adâlette sürʹat ve eşitlikten yanadır. Toplum yapısında güven ve huzur havasını hâkim kılmayı ve otokontrol sağlamayı tavsiye eder. Beden­le ruh, dünya hayatıyla âhiret hayatı arasında köprü kurar ve bunları bir­likte yürütmemizi telkîne çalışır. Mal ve makamın amaç değil, araç oldu­ğunu bildirir ve bu aracı İlâhî hoşnutluk doğrultusunda en faydalı biçimde değerlendirmeyi farz kılar. Ölümün silinip yokluğa karışmak olmadığını, dar bir evden daha geniş bir eve taşınma anlamında olduğunu, ruhun ebe­dî hayatı yaşayabilmesi için oranın şartlarına uyum sağlayacak yeni bir bedene kavuşturulacağını en doyurucu şekilde kalp ve kafalara işler.

Kısacası Kur’ân, Allah’ın mülkünde, Oʹnun gözetim ve denetimi altın­da, Oʹnun rızası doğrultusunda yaşamamızın plân ve proğramını vermekte; kendi başımıza buyruk olmadığımızı, Yüce Yaratanʹın tasarrufu altında bulunduğumuzu öğretmektedir.

İşte en büyük mu’cize; işte en doğru rehber; işte en şifalı reçete..

Cenâb-ı Hak bu gerçeğe işâretle 51, 52. âyetlerde şöyle buyuruyor:

«Bizim sana indirdiğimiz kitabın onlara karşı okunması kendilerine yet­miyor mu? Şüphesiz ki bunda imân eden bir millete rahmet ve öğüt vardır.

De ki: Aramızda şâhit olarak Allah yeter; O göklerde ve yerde olanları bilir. Bâtıla inananlar ve Allahʹı inkâr edenler var ya, işte onlar zarara uğra­yanlardır. »

Ayetler arasinda bağlantı

Yukarıdaki âyetlerle, Kitap Ehli olan Yahudi ve Hıristiyanlarla, aşırı taassuba kapılıp lüzumsuz tartışmalara; kırıcı, üzücü, nefret uyandırıcı mü­cadelelere girmenin doğru olmayacağı hatırlatıldı. Onlarla seviyeli, vakarlı ve bilimsel açıdan bazı konular üzerinde fikir teatisi yapılabileceğine işâret edildi. Sonra da kendilerine daha önce kitap verilenlerden gerçekçi ilim adamları üzerinde durularak onlardan bir kısmının tereddüt etmeden İs­lâmʹı din olarak seçtiklerine dikkatler çekildi. Arkasından, mu’cize isteyen­lere Kur’ân’ın en büyük ve en kalıcı muʹcize olduğu bildirilerek bu İlâhî ki­tabı bilimsel bir gözle incelemeleri tavsiye edildi.

Aşağıdaki âyetlerle, va’dedilen İlâhî azâbın hemen gelmesini acele is­teyen inkârcıların bu şaşkınca tutumları konu ediliyor. Dünya hayatının çok kısa olduğuna işaretle, istedikleri azabın âhirette onları çepeçevre ku­şatacağı hatırlatılarak ölmeden önce dönüş yapmaları isteniliyor. Aynı za­manda dünyada da bir gün ansızın kendilerine bir azâbın gelebileceği be­lirtilerek İlâhî vaʹdin şaka götürmeyeceği ihtar ediliyor.