MEÂLİ:
32- Onlara iki adamı misâl olarak ver: Birine iki üzümbağı vermiş ve ikisinin de etrafını hurmalarla çevirmişiz ve aralarında ekin meydana getirmişiz.
33- O iki bağ da yemişlerini verdi, hiçbir şey eksik bırakmadı ve ikisinin arasından bir de ırmak akıtmıştık.
34- O adamın ayrıca geliri de var. O sebeple arkadaşıyla yüzyüze konuşurken ona dedi ki: Doğrusu ben hem malca senden zenginim, hem de aile fertleri bakımından senden daha aziz ve şerefliyim.
35- 36- Kendine yazık ederek bahçesine girdi ve «bu bahçenin hiçbir zaman bozulup yok olacağını sanmıyorum; Kıyâmetʹin kopacağını da zannetmiyorum. Ama eğer Rabbime döndürülürsem, bunun yerine daha hayırlısını bulurum» diyordu.
37- Arkadaşı onunla konuşurken cevap verip dedi ki: «Seni önce topraktan, sonra bir damla sudan yaratıp sonra da seni düzenleyip bir adam şekline sokan (Rabbini) mi inkâr ettin? »
38- «Ama ben (derim ki) O Allah, benim Rabbimdir, hiçbir şeyi Rabbıma ortak koşmam.
39- Bahçene girdiğin zaman beni malca ve evlâdca kendinden az görsen bile, maşaallah, kuvvet ancak Allah iledir, demeli değil miydin?
40- 41- Olabilir ki Rabbim bana senin bahçenden daha hayırlısını verir ve seninkinin üzerine gökten bir âfet indirir de kaygan-verimsiz bir yere dönebilir veya suyu çekiliverir de artık bir daha onu arayıp bulamazsın. »
42- Beklenen oldu, meyvasını (felâket) her taraftan çevirdi. Sabahlayıp durumu görünce, ona harcadığına karşı ellerini oğuşturarak (hayıflanıyordu). Bahçesi ise, çardakları çökmüş bir görünümdeydi. «Ah keşke Rabbıma hiçbir şeyi ortak koşmasaydım! » diyordu.
43- Ona Allah’tan başka yardım edecek bir çevre ve topluluğu da yoktu; kendi kendine yardım edecek durumda da değildi.
44- İşte burada sâhiplik, kuvvet ve yardım Hak olan Allah’a aittir. O sevabca da, cezâca da (en âdil) en hayırlıdır.
İNİŞ SEBEBİ
Mekke’nin Beni Mahzûn kabilesinden biri mü’min, diğeri kâfir iki kardeş hakkında indiği rivâyet edilir.
Bir başka rivâyete göre, âyetler, el-Fezarî kabilesinden Uyeyne b. Hısn ile Ashab-ı Kirâm’dan Selmân el-Fârisî ve arkadaşları hakkında inmiştir. (Lübabu’t-te’vîl: 3/197 - Tefsîr-i Kurtubî: 10/399)
İmam Kurtubî’ye göre, ilgili âyetler, Peygamber (A. S. ) Efendimiz ile Mekke halkı hakkında inmiştir. (Tefsîr-i Kurtubî: 10/399)
İLGİLİ HADÎSLER
«Allah bir kuluna aile, mal ve evlât ile nîmet verir, o kul da «maşaallah! kuvvet ve kudret ancak Allah iledir» derse, ölüm dışında ona bir afet dokunmaz. » (İbn Mâce/edeb: 55- Ahmed: 2/403)
«Seni Cennet hâzinelerinden bir hâzineye irşat edeyim mi? Kuvvet ve kudret ancak Allah iledir (sözü, bu hâzinenin kendisidir). » (Buharî/mağazî: 38, daavat: 51, 68, kader: 7- Müslim/zikir: 44, 45. 46- Ebû Dâvud/vitir: 26- Tirmizî/daavat: 57- İbn Mâce/edeb: 59- Ahmed: 2/298, 309- 4/400, 402, 403- 5/145, 150, 152)
«Lâ havle velâ kuvvete illâ billah, cennet hâzinelerinden bir hazinedir. » (Ahmed: 5/156)
MÜSTESNÂ BİR MİSAL
Kur’ân-ı Kerîm bu âyetlerle hicretin pek yakın olduğuna, mal ve evlâdın çokluğuyla böbürlenip Peygamberʹi (A. S. ) ve arkadaşlarını küçük gören Mekke müşriklerinin ileri gelenlerinin sonlarının yaklaştığına, saadet güneşinin Arap Yarımadası’nı aydınlatıp her yanı cennete çevireceğine; Mekkeliʹlerin azizlendikleri, şeref duydukları nîmetlerin yakında ellerinden çekilip alınacağına işâret etmekte; bütün kuvvet ve kudreti, başarı ve zaferi Allahʹa ait görenlerin sonunda başarılı olacaklarını haber vermektedir.
Tasvîr mükemmel, tablo muhteşem, uyan çok tesirli, haber oldukça hazırlanmayı ilhâm edicidir. Nitekim çok geçmeden Kurʹân’ın işaret ettiği olaylar gerçekleşti ve küfür alaşağı edilerek putperestliğin kökü kazındı.
MAŞAALLAH DEMENİN HİKMETİ
Hakkʹa dosdoğru imân edenlerin gönülden teslimiyetlerini belgeleyen sözlerden biri de «maşaallah»tır. Bunu «Allahʹın dilediği olur» şeklinde terceme edebiliriz. Bu, kuvvet ve kudreti, meşiet ve tasarrufu bütünüyle Allah’a ait kılmayı öğütler. Temelinde imân ve irfan vardır. Onun için bu güzel söz, Resûlüllâh (A. S. ) Efendimiz’in iradesinin özünü, davranışının yönünü, niyetinin amacını belirlemiştir. Aynı zamanda asırlardır gerçek mü’minlerin zikri, çocukların koruyucu meleği, evlerin ve sarayların kapı numarası olmuştur.
Ne yazık ki, İslâm kültürü, eğitim ve öğretim dışı bırakılınca, Cenâb-ı Hakkʹa olan bu güzel teslimiyet ve mahviyet, sadece bazı yörelerde birer ağız alışkanlığı halinde kalmış ve bazan da alay konusu edilerek, «Rençberin karnını yarsanız içinden kırk tane inşaallah ve maşaallah çıkar» denilmiştir.
Kur’ân-ı Kerîm bu çok anlamlı sözü kalplere enjekte ederken onu hikmetiyle, manasıyla, amaç ve gayesiyle belirlemekte ve kulun Allahʹa teslimiyetinin güzel ve açık belgelerinden biri olduğuna işâret etmektedir.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, Mekkeli müşriklerin mal ve evlât ile böbürlenip Allahʹa dosdoğru imân eden fakir müʹminleri küçük gören ve onlarla alay eden tavırlarına uygun bir misal verildi ve haktan yana olanların yakında İlâhî inâyete mazhar olup küfrün kökünü kazıyacaklarına atıf yapılarak inkârcılar bir defa daha uyarıldı.
Aşağıdaki âyetlerle, duygu ve düşünceleri yönlendirmek için dünya hayatına bir misal veriliyor; mal ve evlâdın geçici anlamda dünya hayatının süsleri kılındığı, asıl kalıcı olanın imân temeli üzerinde yükselen sâlih ameller olduğu hatırlatılarak fani şeylere bağlanıp kalmanın insanı ebedî saadete götüremiyeceğine işâret ediliyor.