MEÂLİ:
33- Allahʹa dâvet edip iyi-yararlı amelde bulunan ve «Ben şüphesiz müslümanlardanım» diyen kimseden daha güzel sözlü kim vardır? »
34- İyilikle kötülük bir değildir. Sen artık (kötülüğü) en güzel şekilde sav. O vakit seninle, aranızda düşmanlık bulunan kimse sıcak bir dost gibi olur.
35- Buna (bu güzel davranış ve duyguya) ancak sabredenler erişebilir ve buna ancak büyük pay sâhibi olan kavuşabilir.
36- Şeytandan sana bir dürtüş (bir işâret) ile vesvese verilirse, hemen Allahʹa sığın; çünkü O, şüphesiz hem işiten, hem bilendir.
EN GÜZEL SÖZLÜ KİM?
«Allahʹa dâvet edip iyi-yararlı amelde bulunan ve «Ben şüphesiz müslümanlardanım» diyen kimseden daha güzel sözlü kim vardır? »
Zira gerek hilkatin gayesi, gerekse insan olmanın amacı budur! Ancak bu yüksek şerefli hizmeti üzerine alanlar pek azdır. Çünkü unutmamak gerekir ki, şerefin yüksekliği, sözün güzelliği, getireceği külfet ve meşakkatle orantılıdır. Her yiğit böyle bir külfete katlanamaz. O bakımdan Cenâb-ı Hak, katlanan mü’minleri övmekte ve kendi kitabında onlara lâyık oldukları yeri vermektedir.
ALLAHʹA DAVETİN MERTEBELERİ
Allahʹa dâvetin dört mertebesi söz konusudur. Her mertebe kendi ölçü ve anlamında üstün bir şeref ve büyük bir ecir taşımaktadır:
1- Peygamberlerin mu’cizelerle, kesin delillerle, açık belgelerle ve sonra da nihaî çare olarak kılıçla yaptıkları dâvet.
2- İlim adamlarının dâveti bundan sonra gelir. Ancak onların dâvetini iki kısımda değerlendirmek gerekir: Birincisi, Allah’ın sıfatlarının delâlet ettiği yönlendirici öğütlerle halkı İlâhî rahmete çağırmakla ilgilidir. İkincisi, Allahʹın indirdiği hükümlerle insanları sağlam esaslara çağırmakla alâkalıdır.
3- Müezzinlerin namaza çağırması da bu dâvetin kapsamına girmektedir. Çünkü ezan vasıtasıyla insanlar itaât, ibâdet ve kurtuluşa çağrılıyorlar.
4- Allah yolunda cihâd edenlerin çağrısı da sözü edilen dâvetin önemli bir bölümünü oluşturur. Azıp sapıtanlara, tuğyan edip hakları çiğneyenlere; yeryüzünde zulüm ve adâletsizlikte bulunanlara silâhla karşı çıkıp onları Hakk’a teslimiyete çağırmak bu cümledendir.
Ancak son üç şekil dâvette, uygulanacak metodu önceden tesbit edip bilmeye son derece lüzum vardır ki bu metod Nahl Sûresi 125. âyetle şöyle açıklanmaktadır:
«Rabbin yoluna hikmetle ve güzel öğütle çağır; onlarla en güzel (ölçü ve usûl ne ise ona göre) mücadeleni sürdür.. » (Geniş bilgi için ilgili âyetin tefsirine bakılması)
SÂLİH AMEL
Kurʹân Hakkʹa dâvette müstesnâ bir sıralamada bulunmakta ve en uygun ölçüyü ortaya koymaktadır. Şöyle ki: Başkalarını Hakk’a, O’nun dinine dâvet eden kimsenin mutlaka sözünün fiiline, fiilinin de sözüne uyması gerekir. O bakımdan dâvetçinin sâlih amellerde bulunması, dâvetin tamamlayıcı unsuru olarak belirtilmektedir.
Sâlih amel genellikle iyi-yararlı amel diye yorumlanırsa da, şüphesiz bu terkibin kapsamı çok daha geniştir. Önce sâlih amel iki kısma ayrılır: Kalbî ameller ki bu, Allahʹı bilip O’nu kemal sıfatlarıyla tanımak ve Allahʹı anmaktan zevk duymaktır. Diğeri beden ve organlarımızla ilgili amellerdir ki, günlük bedenî ve malî ibâdetleri kapsar.
«BEN MÜSLÜMANIM» DEMEK NE BÜYÜK ŞEREF!
«... Ben şüphesiz Müslümanlardanım, diyen kimseden daha güzel sözlü kim vardır? »
Allah’a, peygamberine, Âhiretʹe ve imânın diğer kısımlarına dosdoğru inananlar bilmelidirler ki, İslâm, gayelerin en üstünü, şereflerin en yükseği, amaçların doruk noktasıdır. Zira insanoğlu Allahʹa lâyık kul olma seviyesine ancak İslâmiyetle erişebilir.
O halde ölüm ve işkence tehlikesi söz konusu olmadığı sürece, mü’minin «Ben müslümanım» demekten çekinmemesi farzdır. O bunu kendisi için en üstün şeref ve meziyet sayarken kınayanların kınamasından aslâ müteessir olmamalı ve ayıplayanlardan çekinmemelidir. Aksi halde öylesinin İslâm’a lâyık bir kişi olması söz konusu değildir.
KULLUĞUN ÜÇ HİZMET DERECESİ
Kurʹân 33. âyetle kulluğun üç hizmet derecesini belirliyor: Allah’a dâvet, sâlih âmel ve kendini Müslüman olarak tanıtma.. Bu üç derece birbirini tamamlamakta, biri diğerleriyle asıl amacına ulaşmaktadır. Allah’a dâvetsiz sadece sâlih amel tek başına kurtarıcı değildir. Her mü’min bilgi, beceri, kültür, ekonomik ve sosyal durumuna göre bu dâvete katılmakla yükümlüdür. Dâvet ve sâlih amel, pısırıklık, korkaklıkla yürümez. Ölüm ve işkence tehlikesi yoksa, açıktan dâvette bulunmak ve gönül rahatlığıyla sâlih amelleri yerine getirmek farzdır.
O bakımdan müslüman, bulunduğu toplum içinde ahlâk, fazîlet, cesaret, bilgi, güven ve doğruluk düzeylerinde örnek insan olmakla yükümlüdür ve bu atmosfer içinde «Ben müslümanlardanım» demesi de son derece yakışık alır.
«BEN MÜSLÜMANIM» DİYEN MÜRŞİDİN ÖZELLİĞİ
Kur’ân-ı Kerîm, son Peygamber Hz. Muhammed’in (A. S. ) yolunda yürüyen mürşidin üç ana vasfını açıkladıktan sonra, başarılı olabilmesinin bir diğer yanına dikkatleri çekiyor; o da: Kötülüğü iyilikle en güzel şekilde savmaktır.
Bazıları bu âyetin, sonraları cihâd emri inince nesh edildiğini, yani hükmünün kaldırıldığını söylerlerse de, ben şahsen bu görüşe katılmıyorum. Çünkü teblîğ ve irşadda şartlara, ortama ve imkânlara göre hareket edilir ve yine ona göre taktik uygulanır. Zamanı gelince, kötülük İslâmiyeti silmeye yönelmişse, ona karşı silâhla çıkılır. Şartlar el vermediğinde -Mekke devrinde uygulandığı gibi- sabredilir. Ama ferdî çalışmalarla teblîğ ve irşada çıkıldığında, yukarıda Kurʹân’ın açıkladığı usûl ve yol geçerlidir.
Resûlüllâh (A. S. ) Efendimizʹin savaş dışında bu çizgiden ayrıldığı söylenemez. Savaşa başlayıp silâhlar konuşunca durum değişir ve savaş sona erince yine aynı çizgiye dönülürdü.
İrşâd ve teblîğde kötülüğü iyilikle kimler savabilir ve kimler bu olgunluğu gösterebilir? İlgili âyetle şu iki sıfatı hâiz olanların ancak böylesine bir olgunluk gösterebilecekleri belirtiliyor:
a) Sabretmesini bilenler ve becerenler,
b) Allah yolunda hizmette büyük paya sahip olanlar.
Böyle durumlarda şeytan durmadan nefse sinyaller gönderip kötülüğe kötülükle karşılık vermesini telkîn eder. Nefis ise kötülüğe daha çok yatkındır. Cenâb-ı Hak mü’minin sözü edilen vesvesenin tesirinden kurtulması için en kestirme yolu şöyle belirlemektedir: «Şeytandan sana bir dürtüş (bir işâret) ile vesvese verilirse, hemen Allahʹa sığın; çünkü O, şüphesiz hem işiten, hem de bilendir. »
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, Allahʹa dâvetin hem metodu, hem de yöntemi üzerinde duruldu. Dine hizmet yolunda karşılaşılan kötülükleri mümkün olduğu nisbette iyilikle savmakta büyük yararların bulunduğuna dikkatler çekildi. Böyle durumlarda şeytanın vesvese ve sinyallerine karşı hemen Allahʹa sığınmamız emredildi.
Aşağıdaki âyetlerle, Allah’ın varlığına ve kudretine delâlet eden güneş ve ay konu ediliyor, o bakımdan bu iki belgeye değil, onları yaratıp düzende tutan Allah’a secde edilmesi emrediliyor. Allah’a ibâdeti gururuna yediremiyenlere gelince, onlar ibâdet etmese bile, sayısı belirsiz meleklerin devamlı sûrette Hakkʹa ibâdet etmekte oldukları bildiriliyor. Sonra da kıyâmeti inkâr edenlere uyarıcı misal verilerek Kur’ân’ın en sağlam bilgiyi sergilediği ve en doğru yolu gösterdiği; aynı zamanda her türlü tecavüzden korunduğu hatırlatılarak yönlendirici bilgiler veriliyor.