MEÂLİ:
149- Ey imân edenler! eğer inkâr edenleri dinler de onlara uyarsanız sizi gerisin geri çevirirler; bu yüzden zarara uğrayanlar olarak dönüp kalırsınız.
150- Oysa sizin Mevlânız (yegâne sâhibiniz, koruyucunuz ve yakın dostunuz) Allahʹtır. O, yardımcıların en hayırlısıdır.
İNİŞ SEBEBİ
Uhud savaşında hatalı tutumlarından dolayı bozguna uğrayan mü’minleri İslâm’ın saadet caddesinden ayırmayı, onları ikbal burcundan alaşağı etmeyi plânlayan münafıklarla inkârcılar elbirliği ederek yoğun bir propagandaya başladılar: «Artık her şey bitti, yolun sonuna gelindi. Sîzler Mekkeli hemşehrilerinize dostluk elini uzatın, eski dininize dönün! » diyerek Allah’ın nurunu söndürmeye çalıştılar. Bunun üzerine yukarıdaki âyetler indi.
İLGİLİ HADÎSLER
«Sizden biriniz, ben kendisine ana-babasından, çocuklarından ve bütün insanlardan daha sevgili olmadıkça imân etmiş sayılmaz. » (Buharî - Müslim - Nesâî: Enes bin Mâlik (R. A. )den)
«Kimde şu üç şey bulunursa, imânın tatlılığını tatmış olur:
1- Allah ve Resûlü ona başkalarından daha sevgili olmak,
2- Kişiyi ancak Allah için sevmek,
3- Ateşe atılmaktan hoşlanmadığı gibi küfre dönmekten hoşlanmamak... » (Buharî - Müslim - Tirmizî - Nesâî _ İbn Mâce: Enes b. Mâlikʹden)
«Allahʹın Rab, İslâmʹın din, Muhammedʹin Resûl olduğuna râzı olan kimse imânın tadını tatmıştır. » (Müslim - Tirmizî: Abbas b. Abdilmuttalib (R. A. )den)
HER CİSİM SAYDAMLIĞI NİSBETİNDE GÜNEŞTEN IŞIK ALIP YANSITIR
İlâhî hidâyet ve rahmet güneşi bütün insanlara yönelik doğmuştur. Peygamberler ve Onlara inanıp bağlanan Allah dostları, insanları bu güneşten yeterince ışık almaları için eğitmekle görevlidirler. Ruhlarını karartan nefs ve şeytandan kendilerini koruma şuurunda olanlar, bu büyük mürşit ve terbiyecilere uymakta tereddüt etmezler. Bu yoldan hidâyet (doğru yol) güneşinin ışığını alıp yansıtma bahtiyarlığına erişirler. Daha çok kendini maddeye ve mideye verip bu ikisi uğrunda ömür sermayesini törpülüyenlerdir ki bu güneşe iltifat etmez ve hiç bir dinî mürşid ve terbiyecinin sesine kulak vermezler; hattâ bu sesten rahatsız olurlar.
Ne var ki, her devirde bu tip insanlar çoğunluktadır. İştihayı çekmekte becerikli, maddenin çekiciliğini anlatmakta başarılıdırlar. Günlük hayatları, zayıf irâdeli inanmışları imrendirir düzeydedir. Uhud savaşında, savaşın kaderini değiştiren birkaç kişi, bu irâdesizlikten şikâyetçi olmadılar mı?
Hak din, insanın nefs, madde ve şehvetten yana olan eğilimini frenleyip ölçülü biçimde kanalize etmekle; ruhu karartan, vicdanı kirleten sapıklıkların önüne sed çekmekle ve tek kelimeyle insanı insanlığa has şeref mevkiine yükseltmekle uğraşır. Bunun için inkârcı maddeciler, sapık şehvetperestler dine karşı nefret duyar, onun tesirini sıfıra düşürmek için amansız bir mücadele verirler. Ortama göre hareket edip sinsi planlar uygulayan bu tipler çok renkli ve siyasîdirler; bununla beraber asıl renklerini pek belli etmezler.
İşte Kur’ân bu ve benzeri inkârcılara uyulmamasını, onların dinlenmemesini telkin ediyor ve bu hususta sık sık müʹminleri uyarıyor. Hidâyet güneşinden nasîbini almayan dünyacıların, bu güneşten enerji ve ışığını alanları kendilerine uydurmakta kusur etmiyeceklerine işârette bulunuyor. Aynı zamanda bu tiplerin hiçbir zaman müʹminlere sadık dost, yakın arkadaş ve gönüldaş olmayacaklarını hatırlatıyor.
Belini kitaplılara veya kitapsızlara bağlayan Müslüman ülkelerinin ileri gelen siyasîlerinin nasıl hatalı bir yola girdiklerini zaman ortaya çıkarmış, milletlerine nasıl bir kötülükte bulunduklarını belgelemiştir. Ama hâlâ Arap ülkelerinde bu gerçeği anlamıyan veya anlamak istemiyenler sahnededir.
Kur’ân sözü edilen uyarısını yaptıktan sonra, inanmışların asıl dost ve yardımcısının inkârcılar değil Allah olduğunu bir kez daha gönüllere neşter vururcasına belirtiyor.
O halde Allah kimin Mevlâsıdır? Bunun cevabını Kur’ân vermiştir: Allahʹa inandıktan sonra O’nun dinine hizmet eden ve bu uğurda hizmet verirken her türlü sıkıntıya katlanmasını bilenlerdir.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Geçen âyetlerle, inkârcılara uyup onları dinlemenin mü’minlere zarar getireceği açıklandı. Mü’minlerin kendi dert ve meselelerini kendi aralarında çözmeğe çalışmalarının yararına işâret edilerek inanmışlar arasında ciddi bir kaynaşmanın ve birlik içinde hareket etmenin önemi belirtildi. Aşağıdaki âyetlerle, inkârın korku ve endişeyi dâvet edeceğine, imansızlığın ümitsizliğe kapı açacağına dikkatler çekiliyor. Cenâb-ı Hakkʹa inanıp gönülden teslimiyet göstermenin azim ve cesareti artıracağına işâret edilerek Uhud savaşında mü’minlerden bir kısmının kararsızlığının ve inkârcılar gibi dünyaya meyletmelerinin onlara çok pahalıya mal olduğu anlatılıyor ve böylece İlâhî uyarının sinyalleri veriliyor.