MEÂLİ:
13- O, Nûhʹa vasiyyet ettiği şeyleri, sana vahyettiklerimizi, İbrâhimʹe, Musaʹya ve İsa’ya vasiyyet ettiklerimizi size şeriât yaptı da «dini dosdoğru ayakta tutun, onda ayrılığa düşmeyin! » (buyurdu). Allahʹa ortak koşanlara, kendilerini dâvet ettiğin şey çok ağır gelmektedir. Allah dilediğini ona (o çağrıya veya kendine) seçer ve kendine yönelip gönül vereni doğru yola eriştirir.
14- Onlar ancak kendilerine (Allah, Kitap, Peygamber ve Âhiret’le ilgili) bilgi geldikten sonra -sırf aralarındaki kin ve ihtiras yüzünden- tefrikaya düştüler. Eğer Rabbından belirlenmiş vakte kadar verilmiş bir söz geçmeseydi, elbette aralarında hükmedilerek iş bitirilmiş olurdu. Onlardan sonra Kitabʹa vâris kılınanlar da kitaptan yana tam bir şüphe içindedirler.
15- İşte (ey Peygamber! ) Bunun için çağrına devam et, emredildiğin gibi dosdoğru ol; onların heveslerine uyma ve de ki: «Allah’ın indirdiği her kitaba imân ettim ve ben aranızda adâleti yerine getirmekle emrolundum. Allah bizim de Rabbimiz, sizin de Rabbinizdir. Bizim amellerimiz bize, sizin amelleriniz size aittir. Aramızda sürtüşme, tartışma ve iddialaşma diye bir şey yoktur. Allah bizi biraraya getirip toplar ve dönüş de ancak Oʹnadır.. »
İLGİLİ HADÎS
«Biz peygamberler topluluğu, baba bir kardeşleriz; dinimiz(in esası) birdir. » (Buhari/enbiyâ: 48- Müslim/fezâil: 143, 144- Ebû Dâvud/sünnet: 13- Ahmed: 2/406, 437, 463, 541)
DİNÎ ESASLARIN ÇOĞU NUH (A. S. ) İLE BAŞLAR
«O Nuh’a vasiyyet ettiği şeyleri, sana vahyettiklerimizi; İbrahimʹe, Musaʹya ve İsaʹya vasiyyet ettiklerimizi size şeriat yaptı da «dini dosdoğru ayakta tutun, onda ayrılığa düşmeyin! » (buyurdu). »
İlk insan Adem (A. S. ) ilk peygamber olarak sahneye çıkmış bulunuyordu. Dinin bütün esasları ona farz kılınmıştı; haramların o gün mevcut olanı ona açıklanmıştı. Çünkü henüz ne içki ve uyuşturucu madde vardı, ne de zinâ ve hırsızlık biliniyordu. Ona sadece günlük hayatını düzene koyacak, sünnetullah doğrultusunda aile yuvası kurup çocuklarını yetiştirecek ve geçimini sağlayacak kadar yollar ve yöntemler gösterilmişti. Şeriâtı değişikti; yani fer’î meselelerde ayrı hükümler verilmişti. Meselâ o dönemde neslin çoğalması, âilenin genişleyip gelişmesi için ayrı batında doğan kardeşlerin birbiriyle evlenmesi meşru kılınmıştı.
Nesil çoğalıp âile hayatı yaygınlaşınca bu gibi hükümler kaldırılmıştır. Ancak hangi peygamber zamanında kaldırıldığını kesin bilemiyoruz. İmam Kurtubî 14. âyeti tefsîr ederken, Nuh (A. S. ) zamanında kaldırıldığını ve dinî esaslar çerçevesinde hükümlerin Onun zamanında konulduğunu kaydetmiştir.
Dinî esasların tamamının Nuh (A. S. ) zamanında konulduğu doğrudur. Çünkü âyetin açık delâleti bu konuya ışık tutmaktadır. Ama diğer fer’î meselelerle ilgili hükümlerin Onun zamanında kaldırıldığı ise, bir tahminden öteye geçmemektedir. Zira Adem (A. S. ) ile Nuh (A. S. ) arasında uzun bir dönem geçmiş; birçok peygamberler gönderilmiş ve nesil de çoğalıp kardeşlerle değil, yakın-uzak hısımlarla evlenme imkânları doğmuştur.
ŞERİAT BURADA GENEL ESASLAR VE AÇIK GENİŞ YOL DEMEKTİR
Kur’ân belli bir dönemden sonra bütün peygamberlere emredilen dinî esasların Nuh’a, İbrahimʹe, Musaʹya ve İsa’ya (salât-ü selâm hepsine olsun) emredildiğini belirterek kendilerine kitap ve sahife indirilen mursellerin büyüklerini misâl vermektedir.
Bu peygamberlere emredilen dinî esasları ve açık geniş yolu iki maddede özetlemek mümkündür. Şöyle ki:
1- Dini dosdoğru ayakta tutmak,
2- Dinî esaslarda ayrılığa düşmemek..
Birinci madde, dini, hayat nizamı olarak takdim etmektir. Zira din, insan hayatıyla içiçedir ve onun günlük hayatının her safhasıyla alâkadardır.
İkinci madde ile, dinin bölünmeye, başka sistemlere uydurulmaya, tavize, kişisel çıkarlara hiç tahammülü olmadığı açıklanmaktadır.
İşte Allah’a, meleklerine, peygamberlerine, kitaplarına, âhirete ve kadere imân ile farz ibâdetler; helâl ve haramla ilgili hükümler ve dünya ile âhiret düzenini korumakla ilgili buyruklar bu iki emrin kapsamına girmektedir.
Âyette geçen «vassa» fiili, bilindiği gibi, «tavsiye» kökünden türetilmiştir. «Tavsiye», burada öğütle emretmektir. Nitekim Kur’ân’ın uyguladığı metotlardan biri de budur. Osmanlıca’da olduğu gibi, «sipariş ve deruhte etmek» manasına alındığı takdirde, çok hatalı sonuç ortaya çıkar. O halde Kur’ân ve hadîste geçen «tavsiye» sözü, bulunduğu yerin siyak ve sibakına göre mana alır. Her yerde aynı manaya delâlet etmez. Meselâ mîras bahsinde, «evsâ-yûsî» fiillerinin aynı kökten gelmelerine rağmen, ölmek üzere bulunan kimsenin bazı şeyleri vasiyet etmesi anlamına geldiği bilinmektedir.
Hadîs-i Şerifte de açıklandığı gibi, bütün peygamberler dinî esaslarda birleşirler. Şeriatlerde ise ayrılırlar. Çünkü şeriâtler, peygamberlerin bulundukları çağın sosyal, ekonomik ve aile durumuna göre hüküm ve tavsiyeleri kapsamıştır.
Esasta ise, hiçbir ayrılık, başkalık olmadığını, ama şeriâtlerin ayrı ayrı olduğunu açıklayan âyetler vardır. (Bilgi için bak: Ahzâb Sûresi: 7, Enbiya Sûresi: 25, Mâide Sûresi: 48. âyetlerin tefsiri)
TEVHÎD ESASI, İNKÂRCI MADDECİYE AĞIR GELİR
«Allahʹa ortak koşanlara, kendilerini dâvet ettiğin şey çok ağır gelmektedir.. »
«Müşrik», Allah’a ortak koşan anlamına gelen bir sıfattır. Daha çok putperest Araplar hakkında kullanılmıştır. Zira onlar putlarını kendileriyle Allah arasında tek vasıta ve tek şefaâtçi olarak görüyor, birçok konularda onları Allah’a ortak ve yardımcı olarak biliyor ve inanıyorlardı.
Bununla beraber birçok inkârcı sapıklar hakkında kullanılabilir. Çünkü materyalist maddeyi, Hıristiyan İsâʹyı (A. S. ) ve Meryem’i; Yahudiler parayı ilâh edinip Allahʹa ortak koşacak kadar bu hususta ileri gitmektedirler.
Tevhîd esasları neden müşriklere ağır gelir? Zira «şirk»te, nefse serbesti tanıma söz konusudur. İlâhlaştırılan canlı-cansız eşya, nefsin önüne engel koymamakta, sınırsız hürriyete kapı açıp insanları bir bakıma başıboş bırakmaktadır, yani onları birtakım mânevî müeyyidelerle çerçeve içine almamakta, arzularının önüne sed koymamaktadır. Tevhîd esası ise, iç disiplini, nefis terbiyesi sağlar; hayatın her bölümünü meşru sınırlar içine alır ve böylece her zaman düzenli, dengeli bir hayat nizamı emreder.
Artık kimin ruhundaki «fıtrat cevheri» veya «fıtrat mayası» hidâyete yatkın, tevhide uygun bir gelişme sağlarsa, Allah ona hidâyet kapısını açıp hak din ile şereflendirir.
KİTAP EHLİ’NİN SON DİNE KARŞI ÇIKMASI
«Onlar ancak kendilerine (Allah, kitap, peygamber ve âhiretle ilgili) bilgi geldikten sonra -sırf aralarındaki kin ve ihtiras yüzünden- tefrikaya düştüler.. »
Son Peygamber Hz. Muhammed (A. S. ) gönderilmeden önce Yahudiler de, Hıristiyanlar da gelecek olan «Hakikat nurunu» sabırsızlıkla bekliyorlardı. Bununla beraber Yahudiler İsa’yı (A. S. ) Kurtarıcı Mesîh ve İsrâil oğulları’na gönderilen bir peygamber kabul etmiyorlardı. Aralarındaki tek ortak bağ, son peygamberin geleceğini bilmeleri ve Onu sabırsızlıkla beklemeleri idi.
Son Peygamber Hz. Muhammed (A. S. ) gönderilince, Onun Araplardan seçilmesi hoşlarına gitmedi. Çünkü Yahudiler onun Harun Peygamberʹin soyundan geleceğini sanıyorlardı. Hıristiyanlar ise, İsa’nın (A. S. ) dünya için tek kurtarıcı olduğunu ve Allah’ın biricik oğlu bulunduğunu iddia edip başka bir peygamberin gelip de İsaʹnın dinini yürürlükten kaldırmıyacağını düşünüyorlardı. Böylece dinî taassup onların akıl ve idrâkini, insaf ve vicdanını işlemez hale soktu. Düne kadar kendi dinlerine dosdoğru sahip çıkmayan ve onun birçok hükümlerini kendi arzuları doğrultusunda değiştiren Kitap Ehli, İslâm’a karşı çıkmayı, kendi dinlerini savunup korumayı bir vecîbe saydılar.
Böylece Allah’ın varlığı ve birliği; kitap ve peygamberi; âhiret ve hesabı hakkında semavî bilgi iyice sarsıntı geçirdi ve Kitap Ehli 180 derecelik dönüş yapıp, hakka karşı aşırı hasım kesildiler. Eğer ilâhî takdîr plânını değiştirmek âdet-i ilâhiyyeden olsaydı, elbette aralarında hemen hükmedip haklı ile haksızı belirler ve işi bitirmiş olurdu. Ama takdîr plânı değişmez; ezelden ebede kadar kusursuz şekilde sürüp gider.
Kitap Ehli’nin kin ve taassubu, dinî esasları bozup değiştirdi. Kendilerinden sonraki nesle bozuk bir itikad; tahrife uğramış kitap bıraktılar. O yüzden sonraki nesilleri Tevrat ve İncil hakkında şüpheye düştüler. Hz. Muhammed (A. S. ) ile alâkalı haber ve müjdelerin Ona işâret olup olmadığında farklı görüşler ortaya koydular. (Bilgi için bak: Beyyine Sûresi: 1-5. âyetlerin tefsiri) Zira Bernaba İncil’i dışında kalan mevcut İnciller’de ve Tevrat’ta son peygamber Hz. Muhammed’e (A. S. ) açık şekilde delâlet eden âyet ve belgeler yer yer değiştirilmiş ve tahrif edilmiş bulunuyordu.
Bu tarz farklı görüşler ve aşırı taassup kılıfına sokulmuş duygu ve düşünceler günümüze kadar sürüp gelmiş; kanaatimce manaca tahrife uğramayan Bernaba İncil’i ise kilise tarafından reddedilip uydurma olduğu iddia edilmiştir. Oysa bu İncil’de son din ve son peygamber hakkında en az yirmi yerde çok açık ve net beyânlar bulunmaktadır. Diğer bölümleri de Kur’ân ile uyum halinde olup İlâhî kaynaktan indirilme olduğunu bütün açıklık ve berraklığıyla göstermektedir.
Cenâb-ı Hak, Kitap Ehli’nin bu yanlış ve tehlikeli tutumunu ve kuşaktan kuşağa aktarılmak sûretiyle semavî dinlerin aslından nasıl uzaklaştırıldığını belirterek şu bilgiyi vermektedir: «Onlardan sonra kitaba vâris kılınanlar da kitaptan yana tam bir şüphe içindedirler. »
EMREDİLDİĞİN GİBİ DOSDOĞRU OL!
«İşte (ey Peygamber! ) bunun için çağrına devam et, emredildiğin gibi dosdoğru ol; onların heveslerine uyma.. »
Müşriklerle Kitap Ehli’nin kin ve ihtirası, inkâr ve inadı çözümü zor bir noktaya gelince, Müslümanlara, onları kendi taassuplarıyla başbaşa bırakıp insanları son dinin açtığı kurtuluş ve mutluluk yoluna dâvet etmek düşer. Ancak bu dâvetin bazı şartları vardır ki, her mürşidin ve teblîğcinin dikkat etmesi gerekir. Onları şöyle maddeleştirip sıralayabiliriz:
1- İlâhî emir doğrultusunda dosdoğru olmak,
2- Bu doğruluk düzeyinde sâlih amellerde bulunmak,
3- Gayr-i müslimlerin heveslerine uymamak; onların kültürüne kapı açmamak,
4- Allah’ın indirdiği kutsal kitapların hepsine inanmak ve bunu ilân etmek,
5- İslâm ile diğer semavî dinlerin yürürlükten kaldırıldığını bildirmek ve İslâm adaletini yaygınlaştırmak; din ve ırk farkı gözetmeksizin herkese âdil davranmak,
6- Millî ilâh bulunmadığını açıklayıp bir olan Allah’ın hepimizin Rabbi olduğunu açıklamak,
7- Kitap Ehli’yle iddialaşma ve sürtüşmeye girmemek,
8- İhtilâf ettikleri konular hakkında hükmü Allah’a bırakıp yumuşak ve yaklaştırıcı havayı devam ettirmek..
Böylece Kur’ân, 15. âyetle Peygamber’e (A. S. ) hitap ederek İlâhî buyruğu bütün ümmetine teşmîl düzeyinde, özellikle Kitap Ehli’ne karşı nasıl bir metot uygulamamızın; tevhîd esasına ve İslâm şeriâtına dâvet ederken neleri dikkate almamızın gerektiğini çok açık ve net biçimde belirtmiş oluyor.
ÂYETLER ARASINDA BAĞLANTI
Yukarıdaki âyetlerle, semavî dinlerin hepsinin esasta birleştikleri belirtildi. Kur’ân indirildikten sonra Kitap Ehliʹnin nasıl yan çizdiği konu edilerek, onlarla tartışmaya gerek olmadığına işâret edildi.
Aşağıdaki âyetlerle, Kitap Ehli’nin sözü edilen konudaki iddia ve delillerinin boş ve anlamsız olduğu belirtiliyor. Kitabʹın hak ve dengede indirildiği açıklanarak Kıyâmet olayını acele görmek isteyenlerin ona inanmadığına dikkatler çekiliyor. Âhiret ürünü arzu edenlerle, sadece dünya ürünü peşinde koşanlar konu edilerek bu hususta geniş ve yönlendirici bilgiler veriliyor.